Kraje Destynacji - Praktyczny Poradnik

CHORWACJA
(Republika Chorwacji)
Stolica: Zagrzeb
Waluta: kuna chorwacka (HRK), 1 HRK = 100 lipa;
Język urzędowy: chorwacki
Inne języki: serbski, włoski (Istria)

WIZA, PRZEPISY WJAZDOWE
Obywatele polscy mogą wjeżdżać do Chorwacji i przebywać w niej bez wizy do 90 dni, liczonych w okresie pół roku. Okres ważności paszportu nie może być krótszy niż dozwolony czas pobytu. Uwaga: Zaleca się, aby osoby  małoletnie podróżujące bez opieki rodziców (opiekuna prawnego) posiadały przy sobie zgodę, sformułowaną w języku angielskim i podpisaną przez opiekuna prawnego, z podanym jego adresem i numerem telefonu (nie dotyczy wpisanych na listę uczestników wycieczek).  Wjazd na terytorium Republiki Chorwacji dozwolony jest na podstawie paszportu lub (dotyczy obywateli krajów EOG) dowodu osobistego.   Niektóre instytucje chorwackie (banki, urzędy, placówki zdrowia) mogą nie uznawać dowodów tożsamości innych niż paszport. Jeżeli przeciwko cudzoziemcowi jest prowadzone postępowanie w związku z popełnionym przestępstwem lub wykroczeniem, właściwe organy mogą tymczasowo i za pokwitowaniem zatrzymać jego dokument podróży. Cudzoziemcy są obowiązani posiadać środki finansowe niezbędne do pokrycia kosztów pobytu, przejazdu i wyjazdu w wysokości minimum 100 EUR (lub równowartość w walucie wymienialnej) na każdy dzień pobytu, a w przypadku osób  mających potwierdzone zaproszenie od chorwackiej osoby fizycznej lub prawnej albo voucher turystyczny - 50 EUR na dzień.

PRZEPISY CELNE
Cudzoziemcy mogą wwozić do Chorwacji bez opłat celnych przedmioty niezbędne na czas podróży bądź wypoczynku turystycznego, a także inne rzeczy nie mające przeznaczenia handlowego. Zwolniony z cła jest wwóz do 200 szt. papierosów, do 1 l napojów wysokoprocentowych lub 2 l napojów o zawartości alkoholu do 22%, 1 kg kawy lub herbaty na osobę. Przywóz leków zawierających substancje narkotyczne wg wykazu na stronie www.poslovniforum.hr/zakoni/zszod03.asp - tylko w ilości niezbędnej na czas podróży; dokumentację medyczną (informacja o chorobie, recepta) należy okazać na granicy. Obecnie obowiązujące przepisy dotyczące wwozu żywności w bagażu turystycznym na własne potrzeby w podróży nie są rygorystyczne, dozwalają na przywiezienie np. do 10 kg mięsa i jego przetworów, nie nakładają limitów na przywóz np. pieczywa i makaronów. Sprzęt techniczny przeznaczony do użytku zawodowego (kamera, odbiornik TV, antena satelitarna itp.) powinien być zgłoszony przy wjeździe. Łodzie, jachty, skutery wodne do użytku własnego można wwozić za okazaniem dowodu własności, przewozu musi dokonywać bądź właściciel łodzi, bądź zawodowy przewoźnik na podstawie zlecenia właściciela. Jedna osoba może wwieźć i wywieźć walutę chorwacką do wysokości 15 000 HRK, wwóz walut obcych bez zgłoszenia - do 40.000 HRK. Podatek VAT (PDV) za zakupione towary o wartości na jednym rachunku powyżej 500 HRK zwracany jest na podstawie formularza PDV-P (Poreski ček) przy wyjeździe z kraju. Nie podlega zwrotowi podatek VAT za zakupione paliwo.

MELDUNEK
Cudzoziemiec jest obowiązany dopełnić obowiązku meldunkowego w ciągu 24 godzin po przekroczeniu granicy (dotyczy także żeglarzy). Chorwackie podmioty świadczące usługi noclegowe lub cumownicze są zobowiązane w ciągu 12 godzin zgłosić pobyt cudzoziemca właściwym organom. Nie wolno nocować poza miejscami do tego przeznaczonymi, np. w samochodach poza kempingami.

UBEZPIECZENIE
Wskazane jest ubezpieczenie się na wypadek choroby i od następstw nieszczęśliwych wypadków (NW), a w przypadku podróży samochodem, oprócz obowiązkowego OC także ubezpieczenie komunikacyjne autocasco (AC).

SZCZEPIENIA, SŁUŻBA ZDROWIA
Turyści z Polski w nagłych przypadkach objęci są w Chorwacji bezpłatną podstawową opieką medyczną. Zaleca się wykupienie polisy ubezpieczenia podróżnego, umożliwiającego pokrycie kosztów bardziej zaawansowanego leczenia i powrotu do kraju z wykorzystaniem transportu medycznego. Koszt standardowej wizyty lekarskiej wynosi ok. 20-30 EUR, a pobytu w szpitalu - ok. 50 EUR na dobę (bez kosztów ew. operacji oraz leków). Apteki czynne w godz. 8.00-19.00 w dni robocze oraz do godz. 14.00 w soboty; w większych miastach są apteki dyżurne, czynne całą dobę.

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW
W Chorwacji można posługiwać się polskim prawem jazdy (kierujący powinien posiadać dowód rejestracyjny pojazdu oraz dowód ubezpieczenia OC). Nie jest wymagane posiadanie „zielonej karty”. Ze względu na czasochłonne procedury odszkodowawcze zaleca się wykupienie polisy autocasco (AC). Autostrady są płatne. Kary za łamanie przepisów ruchu drogowego są bardzo wysokie, w niektórych przypadkach nawet do 2000 Euro;  bezwzględnie należy przestrzegać:
ograniczeń prędkości, obowiązku używania świateł mijania w nocy i w warunkach ograniczonej widoczności oraz przez całą dobę w okresie zimowym.
obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa na wszystkich zajętych siedzeniach w pojeździe;
zakazu korzystania z telefonu komórkowego (dozwolona instalacja zestawu głośnomówiącego);
zasad parkowania (pojazdy parkujące w niedozwolonych miejscach są w krótkim czasie odholowywane na parkingi policyjne, a kierowcy karani wysokimi mandatami).

Uwaga! Dozwolony poziom zawartości alkoholu w organizmie kierującego wynosi 0,5 promila (dla kierowców zawodowych w trakcie wykonywania pracy - 0,0 promila). Jednak spowodowanie wypadku przez kierowcę, w którego organiźmie wykryto alkohol w ilościach nawet śladowych, zawsze jest traktowane jako czyn popełniony pod wpływem alkoholu i karane szczególnie dotkliwie.

PODRÓŻOWANIE PO KRAJU
Nie ma ograniczeń. Należy pamiętać, iż podczas podróży do Dubrownika i jego okolic przejeżdża się przez terytorium Bośni i Hercegowiny. Odcinki autostrad mogą być czasowo zamykane ze względu na silny wiatr.

BEZPIECZEŃSTWO
Chorwacja jest krajem bezpiecznym dla cudzoziemców. Kradzieże i napady rabunkowe w miejscach publicznych zdarzają się rzadko. Należy jednak unikać pozostawiania dokumentów i rzeczy wartościowych na kempingach i w pokojach hotelowych oraz kwaterach prywatnych; Chorwacja nie jest stroną Międzynarodowej Konwencji o odpowiedzialności hoteli za rzeczy wniesione. W rejonach graniczących z Serbią, Czarnogórą oraz Bośnią i Hercegowiną oraz w wysokich partiach gór pozostało wiele nie rozbrojonych min i niewypałów. Z ostrożnością należy traktować oferty udziału w imprezach sportowych wysokiego ryzyka (canyoning, rafting itp.), ponieważ prawo chorwackie nie wymaga od osób prowadzących takie przedsięwzięcia żadnych świadectw kwalifikacji.

PRZYDATNE INFORMACJE:
Cudzoziemcy mogą realizować płatności kartami kredytowymi lub płatniczymi a także czekami podróżnymi większości znanych banków i agencji turystycznych. Euroczeki i czeki bankowe należy wymienić na kuny. Zagraniczne waluty można wymieniać na kuny w bankach, na poczcie oraz licznych punktach wymiany (Mjenjačnica), niewykorzystane kuny można wymienić na inną walutę. Banki są czynne w dni robocze w godz. 9.00-19.00, w soboty do godz. 13.00. Banki dyżurne w większych miastach czynne są także w niedzielę.
Nurkowanie dozwolone jest jedynie w wyznaczonych akwenach bądź z wykupionym zezwoleniem na nurkowanie poza nimi. W parkach narodowych nurkowanie bez specjalnego zezwolenia chorwackiego Ministerstwa Ochrony Środowiska jest niedozwolone.
Użytkownicy jachtów, żaglówek i łodzi motorowych powinni przed podjęciem żeglugi skontaktować się z najbliższym kapitanatem (lučka kapetanija) w celu wniesienia obowiązkowych opłat (wykup winiety), przedstawienia listy załogi itp. (zwolnione są kajaki, rowery wodne oraz jednostki poniżej 3 m długości z silnikiem do 5 kW mocy). Przewóz pasażerów niezgodnie z określonymi limitami lub innymi przepisami na jachtach i łodziach motorowych traktowany jest rygorystycznie i grozi nawet przepadkiem łodzi na rzecz skarbu państwa.
Przestrzega się przed pochopnym korzystaniem z pozornie atrakcyjnych (bardzo tanich) ofert pośredników turystycznych, ze względu na ryzyko oszustwa. Zalecana jest także ostrożność przy korzystaniu z ofert turystycznych zamieszczanych na stronach internetowych przez właścicieli apartamentów w Chorwacji. Wycofanie wpłaconej zaliczki w przypadku zmiany okresu pobytu (np. jego skrócenia) czy w związku z nieodpowiednim standardem miejsca zakwaterowania może okazać się niemożliwe.
Telefony dyżurne: Centrum Dyżurne 112, policja 192, straż pożarna 193, pogotowie 194, pomoc drogowa 1987.

CYPR

(Republika Cypryjska)
 Stolica: Nikozja (Lefkosia)
 Waluta: EURO
 Języki urzędowe: grecki, turecki
 Inne języki: angielski

 PRZEPISY WJAZDOWE.  Obywatele polscy korzystają z prawa do swobodnego przepływu osób w ramach Unii Europejskiej/ Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Dokumentem podróży uprawniającym do bezwizowego wjazdu i pobytu (niezależnie od jego celu) na terytorium Republiki Cypru do 90 dni jest pasz­port bądź dowód osobisty. Przed wy­jazdem należy się upewnić, czy dokument jest w wystarczająco dobrym stanie technicznym i pozwala na stwierdzenie tożsamości (szczególną uwagę należy zwrócić na aktualność zdjęcia). Ograniczenia swobodnego przemieszczania się i pobytu mogą mieć miejsce jedynie z uwagi na zasady polityki bezpieczeństwa i zdrowia publicznego. Granice Republiki Cypryjskiej można przekraczać przez przejścia graniczne na lotniskach w Larnace i Pafos oraz morskie w Larnace, Limasol i Pafos. Wjazd i wy­jazd z Cypru przez porty morskie i lotnicze w części wyspy zajętej przez Turcję jest źle widziany przez władze Republiki Cypryjskiej.  Granicę Republiki Cypryjskiej z częścią wyspy okupowaną przez Turcję (formalnie jest to tzw. linia demarkacyjna) można przekroczyć na podstawie dowodu osobistego lub paszportu, w wyznaczonych punktach kontrolnych: Le­dra Palace, przy ul. Ledra Street, Agios Dometios w Nikozji, Strovilia, Perga­mos, Astromeritis Zodia. Główne punkty kontrolne, Ledra Palace i przy ul. Ledra Street w Nikozji, są przeznaczone tylko dla pieszych. W pozostałych punktach możliwe jest przekraczanie granicy pieszo i samochodem.
 Z dniem 30 kwietnia 2006 r. (zgodnie z Dyrektywą Parlamen­tu Europejskiego i Rady nr 2004/38/WE z 29 kwietnia 2004 r.) w przypadku pobytu nie przekraczającego trzech miesięcy oby­watele UE uzyskują prawo pobytu w innym państwie członkowskim bez żadnych dodatkowych warunków i formalności, poza koniecznością posiadania ważnego dowodu tożsamości lub paszportu. Prawo swobodnego przemieszczania się i pobytu uzyska też członek rodziny obywatela UE nie mający unijnego obywatelstwa, niezależnie od jego przynależności państwowej.
  
MELDUNEK. Nie ma obowiązku meldunkowego. Przy pobytach powyżej 3 miesięcy należy jedynie uzyskać zezwolenie na pobyt tzw. „Yellow Slip".
PRZEPISY CELNE. Dopuszczalny jest wwóz i wywóz waluty bez ograniczeń, pod warunkiem zadeklarowania jej na przejściu granicznym. Do kwoty 10000 EUR wystarczy wyciąg z banku, powyżej tej sumy potrzebne jest specjalne pozwolenie banku. Nie ma szcze­gólnych restrykcji celnych, które odbiegałyby od powszechnie przyjętych standardów. Uwaga: Towary kupione na północy (po stronie okupowanej przez Turcję) mogą być skonfiskowane. Wartość zakupów dokonanych w północnej części wyspy nie może przekraczać 135 EUR, nie wol­no przewozić stamtąd produktów wyprodukowanych przez firmy tureckie, maksymalnie można mieć ze sobą 1 l alkoholu i 2 paczki papierosów (40 szt.). Na terytorium Republiki Cypryjskiej nie można wwozić produktów mlecznych i mięsa.
UBEZPIECZENIE. Indywidualne ubezpieczenie nie jest obowiązkowe, jednakże wskazane jest wykupienie pakietu ubezpiecze­niowego, szczególnie od następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia (poza Europejską Kartą Ubezpieczenia Zdrowotnego).
  
SZCZEPIENIA, SŁUŻBA ZDROWIA. Na Cyprze nie występują zagrożenia sanitarnoepidemiologiczne, nie są wymagane szcze­pienia ochronne.
 Generalnie leczenie jest odpłatne i kosztowne. Opłata za pobyt w szpitalu państwowym wynosi od 73 EUR dziennie, a w prywat­nej klinice od 86 EUR (plus koszty leczenia i minimum 20 EUR za każdą konsultację lekarską). Wizyta u lekarza specjalisty kosz­tuje od 20 EUR w sektorze państwowym i od 35 EUR w sekto­rze prywatnym. Jedynie w nagłych wypadkach udzielenie przez szpital niezbędnej pomocy jest bezpłatne. Należy jednak pamiętać, aby zawsze mieć ze sobą Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ), która umożliwia obywatelom Unii Europejskiej korzystanie z opieki medycznej w innych krajach członkowskich. Po przedstawieniu EKUZ można skorzystać ze świadczeń lekarzy pracujących w państwowych szpitalach lub ośrodkach zdrowia. Leczenie specjalistyczne i szpitalne wymaga skierowania. W nagłych przypadkach można zgłaszać się bezpośrednio do szpitali. Wizyta u lekarza lub stomatologa wiąże się ze zryczałtowaną opłatą (2 EUR). Opłacie podlega także transport sanitarny na terytorium Cypru. Koszty specjali­stycznego transportu medycznego do Polski w przypadku braku stosownego indywidualnego ubezpieczenia pokrywa pacjent lub jego rodzina. Do wystawienia recepty objętej refundacją upraw­niony jest lekarz działający w ramach państwowej służby zdro­wia (receptę należy przedstawić w państwowej aptece razem z EKUZ). Leczenie w prywatnych zakładach opieki zdrowotnej jest odpłatne. Koszty leczenia prywatnego nie podlegają refundacji. W razie wątpliwości niezbędne informacje można uzyskać w mi­nisterstwie zdrowia: Ministry of Health, Prodromou 1, Chilonos 17 1448 Nicosia, Cyprus, tel. 00357 22 605300, faks 00357 22 305803, email:  ministryhealth@cytanet.com.cy  .
  
 INFORMACJE DLA KIEROWCÓW.  Samochód może wypożyczyć osoba, która ukończyła 21 lat. Opłata za wynajęcie samochodu wraz z ubezpieczeniem zależy do klasy pojazdu i wynosi minimum 25 EUR dziennie. Ubezpieczenie samochodu nie obejmuje obszaru północnej części Cypru (aby tam się udać, wymagane jest wykupienie nowego ubezpieczenia). Na Cyprze obowiązuje ruch lewostronny. Podczas jazdy nie wol­no używać telefonów komórkowych. Dopuszczalna prędkość na terenie zabudowanym wynosi 50 km/godz., na drogach szybkiego ruchu 100 km/godz., na pozostałych drogach
– w zależności od znaków drogowych.
  
PODRÓŻOWANIE PO KRAJU. Sieć komunikacji miejskiej i międzymiastowej nie jest zbyt rozbudowana. W miejscowościach nadmorskich kursują autobusy, a przystanki z reguły znajdują się w pobliżu zabytków i hoteli; połączenia międzymiastowe ograniczają się do kilku autobusów dziennie, kursujących głównie między pięcioma miejscowościami: Nikozją, Larnaką, Limasol, Pafos i Ayia Napą. Lukę w komunikacji wypełniają tzw. service taxi (np. Travel Express), czyli taksówki zbiorowe. Są one stosun­kowo tanie i szybkie.
BEZPIECZEŃSTWO. Zagrożenie przestępczością pospolitą na Cyprze jest niewielkie, coraz częściej zdarzają się jednak kradzieże kieszonkowe. Mieszkańcy są przyjaźnie nastawieni do cudzoziemców, w szczególności do turystów.
OBYCZAJE. Nie obowiązują tu szczególne normy prawne ani zwyczajowe, które mogłyby prowadzić do konfliktów. Należy jednak pamiętać o odpowiednim stroju przy zwiedzaniu świątyń – ramiona i kolana muszą być zakryte. W wielu świątyniach można pożyczyć spodnie lub chusty, które należy nałożyć pod­czas zwiedzania. Może się zdarzyć, że nieodpowiednio ubrana osoba nie zostanie wpuszczona.
 PRZYDATNE INFORMACJE:
 Na Cyprze obowiązuje waluta EURO, która zastąpiła funta cypryjskiego. W terminie do 31.12.2009 r. funt cypryjski będzie wymieniany na EURO bez prowizji w Banku Centralnym w terminie do 31.12.2009 r. Ostateczny termin wymiany banknotów (funtów cypryjskich) został ustalony na 31.12.2017 r.
 Na Cyprze sieć banków jest dobrze rozbudowana – nie ma problemów z pobieraniem waluty            z bankomatów. Należy pamiętać, że na Cyprze nie ma możliwości wymiany złotych polskich na inną walutę.
 • Na Cyprze zwyczajem jest późne spożywanie obiadokolacji – restauracje otwierane są w większości przypadków wieczorem od godz. 20.00.
 • Urzędy państwowe, w tym poczta, otwarte są tylko do godzi­ny 12.30.
 • Środa po południu to dzień wolny od pracy dla sklepów; wyjątek stanowią sklepy znajdujące się w miejscach uczęszczanych przez turystów.
 • W dniu 20 października 2006r. weszła w życie nowelizacja cypryjskiego kodeksu karnego, zgodnie z którą korzystanie i rozporządzanie nieruchomościami bez zgody właściciela stanowi przestępstwo według prawa cypryjskiego i jest zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 7. Nowelizacja kodeksu karnego służy ochronie prawa własności Greków cypryjskich, którzy zostali po 1974r. wysiedleni z terytorium Cypru Północnego i zmuszeni do pozostawienia nieruchomości na stronie okupowanej przez Turcję. Także pobyt turystyczny w hotelach należących przed 1974r. do Greków cypryjskich może zostać uznany za korzystanie z nieruchomości bez zgody właściciela. Przed dokonaniem rezerwacji w hotelu znajdującym się na terytorium Cypru Północnego, należy sprawdzić stan prawny tego hotelu. Lista hoteli znajdujących się na stronie Cypru Północnego wraz z wyszczególnieniem narodowości ich właścicieli znajduje się na stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki Cypryjskiej:
 http://www.mfa.gov.cy/mfa/properties/occupiedarea_properties.nsf/index_en/index_en?OpenDocument
 Jeżeli na ww. stronie jest informacja, że hotel należy do Greka cypryjskiego, znaczy to, że zgodnie z prawem cypryjskim hotel ten funkcjonuje nielegalnie (bez zgody właściciela), a osoba, która zdecyduje się na pobyt w tym hotelu, popełni przestępstwo. Na terytorium Cypru Północnego, legalnie można zatrzymywać się jedynie w hotelach będących własnością Turków cypryjskich.
 • Zabroniony jest wstęp na teren brytyjskich baz wojskowych oraz fotografowanie terenów i urządzeń wojskowych ozna­czonych znakami zakazu.
 • Telefony dyżurne: policja, pogotowie ratunkowe, straż pożarna – 112 lub 199. 

DOMINIKANA
(Republika Dominikańska)

Stolica: Santo Domingo
Waluta: peso dominikańskie (DOP);
Język urzędowy: hiszpański

W następstwie epidemii cholery na Haiti, również na Dominikanie odnotowano przypadki zachorowań. Szczegółowe zalecenia sanitarne pozwalające uniknąć zachorowania na cholerę można znaleźć na stronie internetowej Państwowej Inspekcji Sanitarnej, w zakładce "Informacje dla Podróżujących", w informacji dotyczącej Haiti.

WIZA, PRZEPISY WJAZDOWE
Od obywateli polskich wjeżdżających na terytorium Dominikany nie wymaga się wizy wjazdowej; muszą oni natomiast okazać bilet powrotny oraz wystarczające środki finansowe na pokrycie kosztów deklarowanego pobytu. Przepisy celne nie określają wysokości kwoty wymaganej na każdy dzień pobytu. Przy wjeździe na Dominikanę należy wykupić na granicy kartę turystyczną (ok. 15 USD), która często jest już wliczona w cenę biletu lotniczego. Posiadacz takiej kraty może przebywać na terenie kraju do 90 dni. Dzieci do lat 13 muszą podróżować pod opieką rodziców lub opiekunów. Opiekunowie powinni mieć pozwolenie na podróżowanie ze swoimi podopiecznymi, zalegalizowane w urzędzie konsularnym Dominikany w państwie, z którego wyjeżdżają. Bez zalegalizowanego dokumentu dzieci nie mogą przekroczyć granicy. Wymagany termin ważności dokumentu paszportowego - 6 miesięcy od daty przekroczenia granicy.

PRZEPISY CELNE
Cło obowiązuje przy wwozie samochodów, motocykli, łodzi, narzędzi, maszyn, części zamiennych. Leki oraz środki psychotropowe, jeżeli przeznaczone są do użytku wyłącznie osobistego, nie muszą być zgłaszane w deklaracji celnej. W innych przypadkach ich przywóz jest zabroniony, a osoba podejrzewana o nielegalny przywóz podlega karze i deportacji. Wwóz wyrobów alkoholowych jest dozwolony i nie podlega opłatom celnym wyłącznie w przypadku ilości niehandlowych. Wwóz broni, amunicji i innych niebezpiecznych przedmiotów jest zabroniony, a przywożące je osoby podlegają karze więzienia i grzywny. Zabrania się także wwożenia materiałów o treściach pornograficznych. Można wwozić zwierzęta domowe, jeśli są zaszczepione przeciw wściekliźnie. Psy i koty wwożone są bez podatku; inne zwierzęta - tylko za zgodą Narodowego Departamentu Rolnictwa i Zoologii. Nie można opuścić Dominikany z sumą większą niż 10 tys. USD.

PRZEPISY PRAWNE
Osobom naruszającym przepisy kodeksu karnego grożą sankcje prawne w postaci pozbawienia wolności oraz grzywien. Posiadanie, zażywanie i przemyt narkotyków oraz handel nimi zagrożone są karą pozbawienia wolności od 2 do 5 lat oraz wysokimi grzywnami (od 50 tys. do 250 tys. DOP). Jeszcze surowsze kary grożą za przestępstwa na tle seksualnym. Ściganiu podlegają przestępstwa związane z nielegalnym posiadaniem broni, amunicji i materiałów wybuchowych.

UBEZPIECZENIE
Brak szczegółowych regulacji w tym zakresie. Uznaje się bez zastrzeżeń ubezpieczenia amerykańskich towarzystw ubezpieczeniowych.

MELDUNEK
Turyści mają obowiązek zameldowania się w miejscu pobytu (hotel, pensjonat). Wypełnia się stosowny formularz.

SZCZEPIENIA, SŁUŻBA ZDROWIA
Nie są wymagane szczepienia ochronne. Występują zagrożenia sanitarno-epidemiologiczne. Turystom z Europy zaleca się szczepienia przeciw żółtej febrze, tężcowi, dyfterytowi, wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B, zapaleniu opon mózgowych typu A i C. Turyści planujący dłuższy pobyt na Dominikanie powinni zaszczepić się przeciw durowi brzusznemu. Występuje też zagrożenie malarią i chorobami pasożytniczymi, głównie układu pokarmowego (filarioza, leiszmanioza, schistosomatoza) oraz wścieklizną. Zaleca się picie wody wyłącznie butelkowanej i stosowanie środków odstraszających komary. Dostęp do publicznej służby zdrowia jest ograniczony. Lekarze oraz szpitale często żądają opłaty przed udzieleniem porady lub pomocy. Lekarstwa są bardzo drogie, dlatego lepiej zabrać je z Polski (muszą być jednak przepisane przez lekarza), podobnie jak środki pierwszej pomocy.

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW
Nie jest wymagane międzynarodowe prawo jazdy. Wynajmując samochód, warto wykupić ubezpieczenie typu full inclusive.

BEZPIECZEŃSTWO
Nie występuje większe zagrożenie przestępczością. Nie odnotowano zagrożenia terroryzmem. Poziom przestępczości pospolitej nie jest wysoki. Strefy turystyczne i plaże są regularnie kontrolowane przez agencje ochrony. Przebywając poza strefami turystycznymi, nie należy nosić biżuterii i większej ilości gotówki. Noclegi najlepiej zamawiać w hotelach położonych w centrach turystycznych. Turyści zwiedzający wyspę mogą korzystać z hoteli w mniejszych miejscowościach, lecz nie powinni zabierać ze sobą rzeczy wartościowych (np. biżuterii).

ŚWIĘTA
Dni wolne od pracy to: 1 stycznia, 6 stycznia - Święto Trzech Króli, 21 stycznia - Święto Marii Dziewicy, patronki Dominikany, 26 stycznia - Dzień ku czci Juana Pablo Duarte, jednego z twórców państwa, 27 lutego - Dzień Niepodległości, Wielki Piątek i Wielkanoc (wszystkie sklepy i urzędy są zamknięte), 14 kwietnia - Dzień Panamerykański, 1 maja - Święto Pracy, 10-12 lipca - Festival de Sosua, 16 lipca - Dzień Fundacji Trinitaria, 24 lipca - Festival Merengue w Santo Domingo, 16 sierpnia - Święto Odnowy, 24 sierpnia - Dzień Świętej Mercedes, 12 października - Święto Odkrycia Ameryki, 21-25 października - Festival Merengue w Puerto Plata, 24 października - Dzień ONZ, 25 grudnia - Boże Narodzenie.

PRZYDATNE INFORMACJE:
-    Banki są otwarte od 8.30 do 15.00 lub 18.00, w soboty i niedziele są zamknięte. Akceptowane są karty kredytowe: VISA, MasterCard, American Express i Diners Club. Bankomaty są dostępne właściwie w każdym miejscu, bezpieczne są tylko te w strefie turystycznej.
-    Można wymienić dolary lub euro w bankach, kantorach, hotelach. Wymiana pieniędzy na ulicy nie jest bezpieczna. Najlepiej płacić gotówką w dolarach amerykańskich. Pieniądze i karty kredytowe, a także paszporty i inne dokumenty osobiste najbezpieczniej pozostawiać w skrytkach hotelowych (dopuszczalne jest posługiwanie się fotokopią paszportu). Nie należy wychodzić z hotelu z większą ilością gotówki.
-    Zgodnie z przepisami fiskalnymi pobierane są następujące rodzaje podatków: 5% od rachunków za pokoje hotelowe, 12% od artykułów żywnościowych i napojów.
-    W większości stref turystycznych ceny są zbliżone, z wyjątkiem najdroższych hoteli, w których zależą od standardu i lokalizacji. Zwyczajem jest dopisywanie w restauracji 10% sumy rachunku za obsługę kelnerską. Przyjęte jest negocjowanie cen podczas zakupów (szczególnie na ulicy i w sklepach z pamiątkami).
-    Taksówki z reguły nie mają taksometrów, cenę należy uzgodnić przed rozpoczęciem jazdy.
-    W hotelach i miejscach publicznych nie należy pić wody z kranu.
-    Policja: tel. 911.

EGIPT
(Arabska Republika Egiptu)

Stolica: Kair
Waluta: funt egipski (EGP), 1 EGP = 100 piastrów;
Język urzędowy: arabski

WIZA, PRZEPISY WJAZDOWE

Między Polską a Egiptem obowiązuje ruch wizowy. Obywatel RP może przed przyjazdem do Egiptu ubiegać się o wizę w egipskim przedstawicielstwie dyplomatycznym lub otrzymać ją na lotnisku w Egipcie po opłaceniu 15 USD. Wizy turystyczne wydawane są na okres 30 dni. Paszport powinien posiadać co najmniej 6-miesięczną ważność.
Powyższe nie dotyczy posiadaczy paszportów dyplomatycznych lub służbowych oraz osób udających się do Egiptu celem świadczenia pracy. Osoby te muszą uzyskać wizę w egipskim przedstawicielstwie dyplomatyczno-konsularnym, gdyż nie mogą uzyskać jej na lotnisku w Egipcie.
W razie uszkodzenia lub utraty paszportu należy zwrócić się do Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Kairze o wydanie paszportu tymczasowego, a następnie wystąpić do lokalnego urzędu paszportowego o potwierdzenie wjazdu oraz wizę wyjazdową. Wiza taka jest ważna wówczas przez 7 dni i nie można bez niej wyjechać z Egiptu.

PRZEPISY CELNE
Egipskie przepisy celne nie odbiegają od przepisów ogólnie przyjętych w Europie. Wywóz z Egiptu bez zgody władz celnych większych ilości towarów, np. subsydiowanych leków, grozić może ich konfiskatą, a także grzywną. Wwiezienie do Egiptu walut obcych nie wymaga wypełnienia deklaracji celnej - pod warunkiem, że ich wartość nie przekracza 10 tys. USD. Wywieźć z Egiptu można bez zgłaszania służbom celnym tę samą kwotę w USD (ew. jej równowartość w innych walutach) lub maksymalnie 5 tys. EGP. Podróżnym indywidualnym, nie objętym specjalnymi umowami, nie przysługuje zwrot podatku VAT od zakupionych towarów.

PRZEPISY PRAWNE
Przemyt wszelkiego rodzaju narkotyków (w tym również marihuany), obrót nimi bądź ich zażywanie karane są nawet śmiercią. Za środek halucynogenny uważany jest również mak. Karalna jest próba wywozu przedmiotów mających wartość zabytkową, tj. wszystkich artefaktów archeologicznych, a także korali, muszli itp.

MELDUNEK
Cudzoziemiec nie ma obowiązku zameldowania się,  spoczywa on natomiast na właścicielu obiektu, w którym turysta się zatrzymuje. W hotelach zajmują się tym pracownicy recepcji, którzy dane z paszportu osoby przybyłej do Egiptu przekazują policji. W przypadku prywatnego wynajmu, podpisuje się stosowną umowę o wynajem z właścicielem budynku mieszkalnego, który zgłasza policji zamieszkanie cudzoziemca.

UBEZPIECZENIE
Obowiązkowe jest ubezpieczenie zdrowotne. Należy mieć na uwadze, iż polskie firmy ubezpieczeniowe czasami kwestionują zasadność kosztów leczenia, dlatego należy unikać najtańszych czyli najbardziej ograniczonych co do usług ofert ubezpieczenia. Doradza się wykupienie szerokiej polisy usług, by firma ubezpieczeniowa nie mogła np. odmówić pokrycia kosztów hospitalizacji (usługa bardzo droga w Egipcie) lub leczenia choroby przewlekłej. W razie choroby przed udaniem się do lekarza czy szpitala należy koniecznie skontaktować się telefonicznie z ubezpieczycielem (bez względu na porę dnia) i skonsultować z nim koszty i zakres leczenia, by potem nie spotkać się z odmową pokrycia kosztów.

SZCZEPIENIA, SŁUŻBA ZDROWIA
Nie ma obowiązku szczepień ochronnych. Przebywając w Egipcie należy przestrzegać zasad podwyższonej higieny: często myć ręce, pić wodę przegotowaną lub oryginalnie butelkowaną oraz dokładnie myć owoce i warzywa. Należy być szczególnie ostrożnym podczas spożywania posiłków zwłaszcza w pierwszych dniach pobytu w Egipcie, gdyż możemy doświadczać zaburzeń żołądkowo-jelitowych potocznie określanych mianem „zemsty faraona”. W przypadku pierwszych objawów takich zaburzeń należy zaopatrzyć się w leki (ich ceny w lokalnych aptekach są stosunkowo niewielkie oraz wydaje się je bez recepty) lub udać się do lekarza. Poziom usług medycznych jest bardzo zróżnicowany. Obok stosunkowo licznych, bardzo drogich przychodni i szpitali o renomie międzynarodowej funkcjonuje sieć publicznych zakładów opieki zdrowotnej odbiegających poziomem usług od norm europejskich. Brak własnych środków finansowych jest równoznaczny z niemożnością skorzystania z jakiejkolwiek opieki lekarskiej

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW
Można wystąpić o wydanie egipskiego prawa jazdy na podstawie polskiego dokumentu. Zaleca się wyjątkową ostrożność podczas prowadzenia samochodu. Egipt zalicza się do państw, których statystki wypadków w ruchu drogowych są niezwykle wysokie.

PODRÓŻOWANIE PO KRAJU
Generalnie nie ma ograniczeń jeśli chodzi o przemieszczanie się po Egipcie, jednakże odradza się podróże po Synaju oraz w okolice miasta Suez. Należy pamiętać, iż do pewnych miejsc cudzoziemiec nie zostanie wpuszczony (np. strefy wojskowe, bądź takie, które zostały uznane przez władze miejscowe za niebezpieczne). Zaleca się podróżowanie jedynie w grupach zorganizowanych oraz z przewodnikiem. Unikać należy zwłaszcza wyjazdów na pustynię blisko granicy z Sudanem i Libią.

BEZPIECZEŃSTWO
Egipt jest krajem w miarę bezpiecznym jeśli chodzi o miejscowości turystyczne. Niemniej rewolucja, która miała miejsce w styczniu 2011 r. i doprowadziła do obalenia rządzącego Egiptem przez 30 lat Hosni Mubaraka, jak również trwający od lat kryzys bliskowschodni  znacząco wpływają na sytuację bezpieczeństwa w tym kraju.  Rozwiązanie struktur aparatu bezpieczeństwa, zmniejszenie liczby policji na ulicach miast, niepewność politycznej przyszłości państwa czynią z Egiptu kraj o podwyższonym ryzyku wystąpienia aktów terrorystycznych. Odnotowuje się także wzrost  liczby przypadków przestępczości pospolitej, zwłaszcza kradzieży. Za przestępstwa w Egipcie wymierzane są surowe kary (dotyczy to także cudzoziemców), najczęściej w trybie doraźnym, na podstawie regulacji obowiązującego w Egipcie od 1981 r. stanu wyjątkowego. Ostatni zamach w Aleksandrii (01.01.2011 r.) pokazuje jednak, iż nawet przy zdecydowanych środkach ostrożności akty terrorystyczne są możliwe. Zaleca się więc zachowanie maksymalnej ostrożności zwłaszcza  podczas indywidualnych podróży po  kraju. Należy ściśle przestrzegać zaleceń władz porządkowych oraz organizatorów wycieczek.

RELIGIA, OBYCZAJE
W Egipcie nie obowiązują szczególne rygory obyczajowe, należy jednak pamiętać, iż obyczajowość muzułmańska determinuje  życie przeciętnego Egipcjanina w ogromnym stopniu, dlatego, szczególnie ważnym jest, by podczas pobytu w tym kraju uszanować sposób życia jego mieszkańców oraz wartości przez nich wyznawane,  a co za tym idzie zwrócić uwagę m.in. na ubiór, w jakim pokazujemy się na ulicy. Nie zaleca się więc - poza rejonami turystycznymi  - noszenia krótkich spódnic, szortów i strojów plażowych. Niewłaściwe jest również noszenie krótkich spodni przez mężczyzn. Podczas kontaktów z ludnością miejscową kobiety powinny mieć ubranie zakrywające ramiona i nogi do kolan. Należy też pamiętać, iż kobiety bez towarzystwa mężczyzn narażone mogą  być na zaczepki ludności miejscowej.
Nie wolno fotografować obiektów wojskowych, rezydencji dostojników państwowych, a także mostów i portów.

PRZYDATNE INFORMACJE
Klimat Egiptu może być uciążliwy dla turysty. W lecie temperatura często osiąga 40 st. C. Duża różnica temperatur pomiędzy dniem a nocą oraz działające w hotelach i autobusach klimatyzatory są przyczyną częstego występowania przeziębień pośród turystów. Należy unikać kąpieli w jeziorach i kanałach.
Dniem urzędowo wolnym od pracy jest piątek oraz sobota. Obecność w Egipcie ośmiomilionowej mniejszości chrześcijańskiej (Koptowie) sprawia, że również w niedzielę można napotkać  trudności podczas wizyt w urzędach, zwłaszcza lokalnych. W niepełnym wymiarze urzędy pracują też w okresie miesiąca postu ramadan, który w 2011 r. przypada na sierpień.
Sklepy są czynne 7 dni w tygodniu, a wiele z nich, szczególnie w Kairze i Aleksandrii, przez całą dobę. Zaopatrzenie jest bardzo dobre, choć towary importowane są znacznie droższe niż krajowe. Relatywnie tanie są taksówki i komunikacja miejska.

GRECJA
(Republika Grecka)
Stolica: Ateny
Waluta: euro (EUR)
Język urzędowy: grecki
Inne języki: angielski, francuski

PRZEPISY WJAZDOWE
Obywatele polscy korzystają z prawa do swobodnego przepływu osób w ramach Unii Europejskiej/Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Dokumentem podróży uprawniającym do bezwizowego wjazdu i pobytu (niezależnie od jego celu) na terytorium Republiki Greckiej do 90 dni jest paszport bądź dowód osobisty. Przed wyjazdem należy się upewnić, czy dokument jest w wystarczająco dobrym stanie technicznym i pozwala na stwierdzenie tożsamości.
W przypadku pobytu nie przekraczającego trzech miesięcy obywatele UE mają prawo pobytu w innym państwie członkowskim bez żadnych dodatkowych warunków i formalności poza koniecznością posiadania ważnego dowodu tożsamości lub paszportu. Prawo swobodnego przemieszczania się i pobytu uzyskuje też członek rodziny obywatela UE, niezależnie od jego przynależności państwowej. Ograniczenia swobodnego przemieszczania się i pobytu mogą mieć miejsce jedynie w przypadkach zagrażających polityce bezpieczeństwa państwa i zdrowiu publicznemu.
Zakaz wjazdu do Grecji pozostaje aktualny w stosunku do osób, które wydalono na mocy decyzji sądu. Wykreślenie z listy osób niepożądanych w Grecji może nastąpić wyłącznie na wniosek zainteresowanego. Wniosek składa się w Ministerstwie Sprawiedliwości, Wydział Specjalnych Spraw Karnych, tel. 210 776-73-03, ul. Mesogion 96, Athens.

PRZEPISY CELNE
Przewóz towarów podlega ograniczeniom ilościowym na zasadach obowiązujących w UE.

PRZEPISY PRAWNE
Posiadanie środków odurzających lub jakichkolwiek substancji uważanych za narkotyki jest zagrożone sankcjami karnymi. Za szczególnie poważne przestępstwo, zagrożone wieloletnią karą pozbawienia wolności, uznawany jest handel narkotykami oraz nielegalny przewóz osób.
Pobyt w okresie dłuższym niż 90 dni - zgodnie z przepisami Unii Europejskiej w tym zakresie.

SZCZEPIENIA, SŁUŻBA ZDROWIA
Służba zdrowia - zarówno publiczna, jak i prywatna - jest ogólnie dostępna. Posiadacze Europejskiej Karty Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) mogą korzystać z publicznej służby zdrowia (przychodnie IKA i szpitale państwowe). Sieć aptek jest bardzo rozbudowana, czynne są w godzinach takich jak sklepy, część aptek dyżuruje w nocy i dni wolne od pracy. Zdecydowaną większość leków, w tym antybiotyki, można kupić bez recepty. Poza szczepieniami obowiązkowymi dla dzieci (takie jak w Polsce) nie ma innych wymogów.
Osoby opłacające składki na NFZ, przebywające w Grecji, mają prawo do opieki medycznej w ramach ubezpieczenia. Jeśli podczas wyjazdu turystycznego chcemy skorzystać z bezpłatnej opieki medycznej w Grecji, należy uzyskać zaświadczenie o ubezpieczeniu (karta EKUZ), którą trzeba przedstawić lekarzowi. Aby ją otrzymać, wystarczy zgłosić się do najbliższego oddziału NFZ. EKUZ uprawnia tylko do korzystania z podstawowych usług medycznych, dlatego wyjeżdżającym za granicę zaleca się wykupienie dodatkowych ubezpieczeń prywatnych, które w razie konieczności pokryją koszty leczenia w szerszym zakresie, jak również koszty opieki medycznej w prywatnych szpitalach i klinikach. Wykupienie prywatnego ubezpieczenia jest również istotne, gdy konieczny jest transport medyczny lub w razie zgonu. Świadczenia zapewnione przez EKUZ nie obejmują tych przypadków.
W razie podjęcia leczenia w Grecji posiadacz EKUZ powinien zwrócić się do: a) centrum zdrowia IKA (przychodnie regionalne lub lokalne); b) szpitala IKA; c) lekarza rodzinnego IKA. Zakłady opieki zdrowotnej IKA przyjmują pacjentów po uprzednim telefonicznym uzgodnieniu terminu wizyty (numer 184 na całym obszarze Grecji). W nagłych przypadkach można od razu zgłosić się do jednostki IKA. Turyści zmuszeni skorzystać z pomocy medycznej poza godzinami pracy zakładów opieki zdrowotnej IKA (przyjmują na ogół w godz. 7.00-18.00 w dni robocze) lub w dniu wolnym od pracy powinni zgłaszać się do dyżurujących szpitali i przychodni IKA lub E.S.Y. (Narodowy System Ochrony Zdrowia). Osoby przebywające w regionie, gdzie nie ma jednostki IKA, mogą zgłaszać się do regionalnych przychodni E.S.Y. Pacjenci korzystający z opieki zdrowotnej w szpitalach IKA lub E.S.Y. nie ponoszą kosztów leczenia, pod warunkiem że mają EKUZ. Leczenie w szpitalach E.S.Y., które nie współpracują z IKA, pacjent opłaca we własnym zakresie. Jeżeli w pobliżu miejsca pobytu nie ma oddziału IKA i chory skorzysta w nagłym wypadku z prywatnego leczenia, musi pokryć wszelkie koszty. Po przedstawieniu szczegółowych rachunków IKA może zwrócić część kosztów według stawek stosowanych w publicznej służbie zdrowia. Wniosek o zwrot kosztów należy kierować do oddziału IKA w miejscu pobytu lub do właściwych instytucji ubezpieczeniowych po powrocie do kraju, przedstawiając rachunki za leczenie. Jeśli trzeba kupić lekarstwa, pacjent powinien uprzednio otrzymać receptę. Do refundacji kosztów leczenia w Grecji wymagane są oryginały dowodów zapłaty z perforowanymi numerami, oryginały recept (należy żądać ich zwrotu); z opakowań lekarstw należy odkleić nalepki i umieścić je na dowodzie zapłaty za lekarstwa. Uwaga: EKUZ nie uprawnia do świadczeń, jeśli celem podróży jest uzyskanie świadczeń medycznych za granicą. Dodatkowe informacje można uzyskać w lokalnych oddziałach IKA lub w instytucji łącznikowej - Idrma Koinonikon Asphaliseon (IKA), ul. Ag. Konstantinou 8, 10-241 Athens, tel. centrala (+30) 210-52-15-000; www.ika.gr.

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW
W Grecji obowiązuje nakaz zapinania pasów bezpieczeństwa zarówno na przednich, jak i tylnych siedzeniach. Rozmawianie przez telefon komórkowy podczas prowadzenia samochodu jest zabronione. Maksymalny dopuszczalny poziom alkoholu we krwi wynosi 0,5 promila (badanie krwi), 0,25 promila (badanie wydychanego powietrza). Prawo jazdy (zarówno starego, jak i nowego wzoru) wydane przez polskie władze uprawnia do prowadzenia pojazdu w Grecji i zachowuje ważność do daty określonej w dokumencie. Kierujący pojazdem obowiązany jest mieć ze sobą dowód rejestracyjny pojazdu. Nie wolno prowadzić pojazdów pożyczonych okazjonalnie od znajomych Greków lub członków rodziny, jedynie wynajętych z wypożyczalni samochodów. Obywatel polski mający stałe miejsce zamieszkania w Grecji może wymienić prawo jazdy na nowy, wspólnotowy egzemplarz. Warunkiem jest posiadanie numeru AFM (odpowiednik polskiego NIP). Wymiana jest bezpłatna i nie wiąże się z koniecznością ponownego zdawania egzaminów.

PODRÓŻOWANIE PO KRAJU
Turyści, którzy zamierzają nurkować, powinni uzyskać zezwolenie w urzędzie portowym właściwym dla miejsca pobytu w Grecji. Zezwolenie określa rejon, w którym dozwolone jest nurkowanie. Należy bezwzględnie przestrzegać obowiązku uzyskiwania zezwolenia i nurkować jedynie w wyznaczonym rejonie - w przeciwnym razie narażamy się na sankcje karne. Niedozwolone jest także wydobywanie z dna morskiego jakichkolwiek przedmiotów (prawo o ochronie zabytków przewiduje dotkliwe kary). W większości klasztorów od zwiedzających wymaga się skromnego ubioru, zwłaszcza długiej spódnicy lub spodni. Nie jest tolerowany strój plażowy. Zainteresowani zwiedzaniem Republiki Mnichów na Świętej Górze Atos winni wcześniej skontaktować się z Biurem Pielgrzymstwa w Salonikach (Office for Pilgrims to Mount Athos), tel. (+30) 2310-25-25-78, faks (+30) 2310-222-424, e-mail: agiooros@gmail.com aby załatwić niezbędne formalności związane z wjazdem na terytorium Republiki Mnichów i uzgodnić termin wizyty.

BEZPIECZEŃSTWO
Grecja jest krajem stosunkowo bezpiecznym. Nie należy jednak pozostawiać bez nadzoru rzeczy osobistych i dokumentów w miejscach publicznych, zwłaszcza na plażach. Wybierając się promem z Grecji do Włoch, trzeba pamiętać, że zdarzają się przypadki włamań do samochodów i przyczep kempingowych przez nielegalnych imigrantów, próbujących w ten sposób przekroczyć granicę. Z tego względu należy zachować ostrożność i nie pozostawiać pojazdów w niestrzeżonych miejscach w miastach portowych.

ŚWIĘTA
Kalendarz dni wolnych oraz świąt nie odbiega od europejskich standardów.

PRZYDATNE INFORMACJE:
Urzędy pracują przeważnie w godz. 8.00-14.00 od poniedziałku do piątku (dotyczy to także banków).
Sklepy są zazwyczaj czynne do godz. 19.00 lub 20.00 (z przerwą w ciągu dnia) we wtorki, czwartki i piątki. W poniedziałki, środy i soboty handel kończy się w porze sjesty.
W większości miast i ośrodków turystycznych w Grecji znajdują się biura Narodowej Organizacji Turystycznej (EOT) www.eot.gr, www.visitgreece.gr,  gdzie udostępniane są bezpłatne informatory turystyczne, mapy, rozkłady jazdy pociągów, autobusów, promów. Centrala EOT znajduje się w Atenach przy ul. Tsocha 7, 115 21 Athens, tel. ( +30) 210-87-07-000. Biuro informacji EOT ul. Dionisiou Areopagitou 18-20, 105 58 Athens tel. (+30) 210-331-03-92, (+30) 210-331-07-16; e-mail: info@gnto.gr; skargi: complaints@gnto.gr.

HISZPANIA
(Królestwo Hiszpanii)
Stolica: Madryt
Waluta: euro (EUR)
Język urzędowy: hiszpański (w niektórych regionach urzędowymi językami są także: baskijski, galicyjski, kataloński)

PRZEPISY WJAZDOWE
Obywatele polscy korzystają z prawa do swobodnego przepływu osób w ramach Unii Europejskiej/Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Dokumentem podróży uprawniającym do bezwizowego wjazdu i pobytu (niezależnie od jego celu) do 90 dni na terytorium Królestwa Hiszpanii jest paszport bądź dowód osobisty.

PRZEPISY CELNE
Zgodne z normą unijną. Wyjątek stanowią Ceuta, Melilla i Wyspy Kanaryjskie - patrz poniżej.

PRZEPISY PRAWNE
Surowo karane są przestępstwa związane z narkotykami. Karane jest samo posiadanie narkotyków, gdy zachodzi podejrzenie, że miały one służyć do rozpowszechniania. Wysokim karom podlega także przemoc domowa.

MELDUNEK
Jest obowiązkowy niemniej nie jest on restrykcyjnie przestrzegany. W przypadku turystów, pobyt zgłaszają na policji służby hotelowe. Przy dłuższym pobycie należy samemu zarejestrować miejsce zamieszkania w urzędzie miasta.

SZCZEPIENIA, SŁUŻBA ZDROWIA
Nie występują zagrożenia sanitarno-epidemiologiczne. Publiczna opieka zdrowotna jest bezpłatna w podstawowym zakresie. Mają do niej dostęp wszystkie osoby mające stałe zameldowanie oraz turyści legitymujący się Europejską Kartą Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ). Szczegółowe informacje o EKUZ zamieszczone są na stronach internetowych NFZ: www.nfz.gov.pl.
Dokument ten nie jest honorowany w prywatnych klinikach i gabinetach lekarskich w Hiszpanii. Koszt zwykłej wizyty lekarskiej waha się w granicach od 40 do 60 EUR, doba pobytu w szpitalu (bez badań) kosztuje ok. 180 EUR.

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW
Kierowca może legitymować się polskim prawem jazdy. W przypadku wywożenia pojazdu zakupionego w Hiszpanii należy go tymczasowo zarejestrować. Kary za nieprzestrzeganie przepisów drogowych są wysokie. Miejscowe przepisy nie zezwalają na wystawianie mandatów kredytowych dla pojazdów z rejestracją zagraniczną, dlatego nie zezwala się na wyjazd z Hiszpanii pojazdu, którego kierowca popełnił wykroczenie, bez opłacenia mandatu, z reguły inkasowanego w gotówce.

PODRÓŻOWANIE PO KRAJU
Nie ma ograniczeń.

BEZPIECZEŃSTWO
Z powodu zagrożenia ze strony terroryzmu międzynarodowego oraz ETA kontrole na lotniskach oraz dworcach z reguły są bardzo dokładne. Najbardziej realnym zagrożeniem dla turystów jest przestępczość pospolita, głównie napady rabunkowe i kradzieże kieszonkowe. Należy uważać na rabusiów na motocyklach lub motorowerach, którzy wyrywają torebki przechodniom, a także na celowe przebijanie opon samochodowych i kradzieże pod pretekstem pomocy.

PRZYDATNE INFORMACJE:
W wielu hotelach do zameldowania nadal preferowany jest paszport. Może się zdarzyć, że dowody osobiste nie będą akceptowane. Kradzież dokumentów należy zgłosić na najbliższym posterunku policji
W przypadku kradzieży pieniędzy i braku środków finansowych na pobyt czy na powrót do kraju można zadzwonić na telefon stacjonarny krewnych lub znajomych za pomocą linii Poland Direct (rozmowa na koszt abonenta) - nr 900990481. Firmy przekazujące pieniądze, np. Western Union, umożliwiają błyskawiczny przelew pieniędzy, które można pobrać w Hiszpanii w wielu biurach podróży i bankach na podstawie dokumentu tożsamości i numeru-hasła ustalonego z nadawcą.

Ceuta i Melilla, dwa miasta stowarzyszone z Hiszpanią i mające status wspólnot autonomicznych, leżą na marokańskim wybrzeżu Morza Śródziemnego. Choć stanowią część terytorium hiszpańskiego, zostały wyłączone ze strefy Schengen. Oznacza to, że o ile wjazd do nich z Półwyspu Iberyjskiego nie stanowi żadnego problemu, to powrót na Półwysep zawsze jest związany ze szczegółową kontrolą dokumentów i bagaży. Ceuta i Melilla nie należą do Unii Celnej i mają odrębne, korzystne dla turysty, przepisy celne: przy zakupie towarów nie płaci się podatku VAT. Wyspy Kanaryjskie, choć należą do Unii Celnej, nie podlegają unijnemu ustawodawstwu o ujednoliceniu podatków, toteż tam również nie ma zastosowania podatek VAT. Inne przepisy, np. dotyczące pobytu czy opieki zdrowotnej, są takie same jak na pozostałym obszarze Hiszpanii.

KUBA
(Republika Kuby)
Stolica: Hawana
Waluta: peso kubańskie (CUP), 1 CUP = 100 centavo
peso kubańskie wymienialne (CUC), 1 CUC = 100 centavo
Język urzędowy: hiszpański

 WIZA, PRZEPISY WJAZDOWE
Obywatel polski udający się na Kubę obowiązany jest do posiadania wizy odpowiedniej do celu planowanego pobytu lub tzw. karty turysty (Tarjeta de Turista), która też jest rodzajem wizy, wydawanej wyłącznie w celach turystycznych. Wizy wydaje konsulat kubański w Warszawie, a karty turysty (indywidualne lub grupowe) można kupić tamże lub w niektórych biurach podróży. Przy przekraczaniu granicy wymagany jest 3-miesięczny okres ważności paszportu, licząc od planowanej daty wyjazdu z Kuby. Turysta obowiązany jest rów­nież mieć bilet powrotny lub umożliwiający kontynuację pod­róży. Służby graniczne mogą odmówić prawa przekroczenia granicy bez podania powodu. Przed odprawą paszportową każdy turysta mający wizę obowiązany jest wypełnić formularz Tarjeta Internacional de Embarque y Desembarque. Podstemplowany formularz należy zachować, ponieważ bez niego niemożliwe jest opuszczenie Kuby, a uzyskanie nowego wymaga wielu zabiegów. Turyści przyjeżdżający na wypoczynek zorganizowany nie muszą udokumentować posiadanych środków pieniężnych. Turyści przy­jeżdżający indywidualnie powinni mieć przynajmniej 100 CUC (lub równowartość tej kwoty w innej walucie wymienialnej) na każdy dzień planowanego pobytu. Służby graniczne egzek­wują rygorystycznie ten wymóg. Posiadanie kart kredytowych traktowane jest jako spełnienie tego warunku. W razie pobytu dłuższego niż 30 dni wizę można przedłużyć na miejscu. Formalności załatwia się we właściwych urzędach imigracyjnych Inmigración y Extranjería (adres w Hawanie: calle Factor y Final, Nuevo Vedado, Plaza de la Revolución) - wcześniej trzeba kupić znaczki opłaty skarbowej na sumę 25 CUC w jednym z oddziałów Banco de Crédito y Comercio. Należy przedłożyć do wglądu paszport, bilet lotniczy i rachunek za opłacone zakwaterowanie. Przy wylocie z Kuby trzeba wnieść obowiązkową opłatę lotniskową w wysokości 25 CUC. Bez dokonania tej opłaty podróżny nie jest dopuszczany do odprawy paszportowej.

PRZEPISY CELNE
Rzeczy przeznaczone do użytku osobistego nie podlegają ocleniu. Zezwala się na wwóz 2 butelek alkoholu i 200 szt. papierosów oraz lekarstw na własny użytek (poza lekami psychotropowymi i krwiopochodnymi). Zezwala się po­nadto na wwóz towarów, których łączna wartość nie przekracza 1000 CUC, przy czym podlegają one opodatkowaniu z zasto­so­waniem stawki progresywnej: towary o wartości do 50,99 CUC - zwolnione z podatku, do 250,99 CUC - 100%, do 500,99 CUC - 150%, do 1000 CUC - 200%. Towary, których wartość prze­kroczy 1000 CUC, zostaną zarekwirowane. Można wwieźć po 2 szt. odtwarzaczy wideo i mag­ne­towidów, odtwarzaczy i nagrywarek DVD, sprzętu muzycz­nego, telewizorów i lodówek, o ile ich łączna wartość nie przekracza 1000 CUC. Wwóz urządzeń łączności radiowej, tele­fonów bezprzewodowych itd. wymaga uzyskania odpowiedniego zezwolenia Ministerstwa Informatyki i Komunikacji. Przepisy fitosanitarne zakazują wwozu owoców, warzyw, sadzonek, nasion i pokarmów dla zwierząt. Zakaz dotyczy również serów, wędlin, mięs i ich przetworów nie opakowanych hermetycznie. Hermetycznie opakowana żywność może zostać wwieziona, jeżeli na opakowaniu znajduje się informacja dotycząca produ­centa, terminu przydatności do spożycia i wagi produktu. Wska­zane jest zadeklarowanie wwożonej gotówki w kwocie przekraczającej 5000 USD. Turysta, którego bagaż przekracza limit wagowy określony przez przewoźnika, musi wnieść opłatę na rzecz państwa kubańskiego. Bez rachunku potwierdzającego zakup można wywieźć jedynie 50 szt. cygar w opakowaniach lub 20 szt. luzem. Normy CITES zakazują wywozu zwierząt morskich i lądowych, endemicznych lub będących pod ochroną (np. żółwi, iguan, krokodyli, papug) oraz skór i wyrobów z tych zwierząt. Na wywóz antyków i dzieł sztuki, w tym również rękodzieła i rze­miosła artystycznego większej wartości, należy uzyskać zezwo­lenie, wydawane przez Registro Nacional de Bienes Culturales Departamentu Dziedzictwa w Ministerstwie Kultury. Na wywóz większej ilości złota czy srebra należy mieć zezwolenie Banco Nacional de Cuba. Nie zezwala się na wywóz więcej niż 3 dużych muszli. Wywóz alkoholu ograniczony jest do 4 butelek. Obowiązuje zakaz wywozu miejscowych walut w kwotach przekraczających 100 CUP i 200 CUC.

PRZEPISY PRAWNE
Miejscowe władze surowo zwalczają przestępczość narkotykową. Wysokie kary więzienia grożą również za organizowanie lub sprzyjanie nielegalnej emigracji obywateli kubańskich. Za jakiekolwiek kontakty z przedstawicielami opozycji grozi aresztowanie i wydalenie z kraju. Za każdy dzień pobytu w areszcie imigracyjnym pobierana jest opłata w wysokości 37 CUC. Nie ma prze­pisów, które umożliwiałyby cudzoziemcom odzyskanie przy wy­jeździe podatku VAT za zakupione na Kubie towary.

UBEZPIECZENIE
Zaleca się wykupienie w Polsce polisy ubezpie­czeniowej od następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia. Należy się przy tym upewnić, czy firma ubezpie­cze­nio­wa ma przedstawiciela uprawnionego do działania na obszarze Ameryki Łacińskiej i z jaką instytucją kubańską on współpracuje.

SZCZEPIENIA, SŁUŻBA ZDROWIA
Nie są wymagane żadne szczepienia ochronne. Występuje tu okresowo zagrożenie takimi chorobami, jak: ameboza, denga, denga krwotoczna, wirusowe zapalenie spojówek. Najczęściej występują zatrucia pokar­mowe, w szczególności po spożyciu potraw z owocami morza. Nie wolno pić nie przegotowanej wody ani spożywać nie umytych warzyw i owoców. Odradza się spożywanie sałaty. Częste są również przypadki poparzeń słonecznych oraz zabu­rzenia funkcjonowania układu krążenia wywołane wysoką tem­peraturą powietrza, jego dużą wilgotnością i raptownymi skokami ciśnienia (zwłaszcza w okresie huraganów). Z uwagi na występujące okresowo burze elektromagnetyczne osoby z rozrusznikiem serca powinny zasięgnąć przed podróżą porady lekarza specjalisty. Nie wszystkie miejscowe biura podró­ży zapewniają opiekę lekarską uczestnikom wycieczek grupo­wych. W niektórych większych hotelach jest lekarz pierwszego kontaktu (koszt wizyty to ok. 30 CUC). W Hawanie specja­listyczną opiekę medyczną na dość dobrym poziomie oferują: Centro de Investigaciones Medico-Quirurgicas CIMEQ (calle 216 y 11B, Siboney), Clínica Central Cira García (calle 20 y avenida 41 No. 4101, Miramar), Hospital Hermanos Ameijeiras (calle San Lazaro 701, Centro Habana), Hospital Ortopédico Frank País (avenida 51 No. 19603, Marianao), Centro Internacional de Retinosis Pigmentaria (calle L y 13, Vedado). Apteki między­narodowe oferują leki w ograniczonym zakresie; ich ceny są wysokie. Dzień pobytu w szpitalu (z wyżywieniem, bez lekarstw i zabiegów) kosztuje 130 CUC za pierwszy dzień i 90 CUC za każdy następny, wizyta lekarska 30-50 CUC, analizy ambulatoryjne do 30 CUC, założenie gipsu ok. 25 CUC. Placówki honorują karty kredytowe, o ile nie są one wydane przez banki amerykańskie lub z kapitałem amerykańskim. Za usługi wysta­wiane są rachunki, które mogą stanowić podstawę do ubiegania się o zwrot poniesionych kosztów leczenia. Placówki służby zdrowia dla cudzoziemców znajdują się w Pinar del Rio, Vara­dero, Villa Clara, Cienfuegos, Trinidad, Guardalavaca i Santiago de Cuba.

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW
Na drogach obowiązuje ruch prawostronny. Sygnalizacja świetlna umieszczana jest za skrzy­żo­waniem. Na rondzie pierwszeństwo mają pojazdy nadjeżdżające z prawej strony. Polskie prawo jazdy jest honorowane przez okres 6 miesięcy od daty przekroczenia granicy, zaleca się jednak posiadanie międzynarodowego prawa jazdy. Nie ma obowiązku wykupienia ubezpieczenia OC, AC czy NW. Spółka ASISTUR SA oferuje ubezpieczenia komunikacyjne. Ubezpieczenie wymaga­ne jest jednak w przypadku wynajmu pojazdu kołowego lub jednostki pływającej. Jest ono z reguły wliczane w cenę wynajmu. Należy tego dopilnować we własnym dobrze pojętym interesie. Polskie polisy komunikacyjne nie są uznawane. Niektóre odcinki autostrad są płatne. Paliwo należy tanko­wać wyłącznie na stacjach benzynowych ORO NEGRO lub CUPET.

PODRÓŻOWANIE PO KRAJU
Nie ma ograniczeń w pod­różowaniu po kraju z wyjątkiem oznakowanych stref specjalnych (w tym amerykańskiej bazy wojskowej w Guan­tanamo). Odradza się podróże na Kubę w okresie od czerwca do listopada, gdyż na Oceanie Atlantyckim, Morzu Karaibskim i w Za­toce Meksykańskiej tworzą się w tym czasie liczne huraga­ny, stanowiące bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia. Z obserwacji wynika, że w okresie od listopada do marca warunki pogodowe są najbardziej sprzyjające. Można się również przemieszczać po kraju koleją. Istnieją dwa rodzaje pociągów: normal i especial. Samochód można wynająć w jednej z sieci rent-a-car: REX, Cuba Car, Transtur. Można korzystać bez­piecznie z usług korporacji taksówkowych Panataxi (tel. 855 55 55), Taxi Fenix S.A. (tel. 866 66 66), Taxi OK (tel. 877 66 66), Pana Tran (tel. 873 14 11). Cudzo­ziemiec, który nie korzysta z usług hoteli, może się zatrzymać na nocleg jedynie w kwaterach prywatnych (casas particulares) mających licencje uprawniające do przyjmowania turystów. Podczas szukania kwater prywatnych należy zwrócić uwagę na standard, ponieważ za taką samą cenę można znaleźć kwatery na bardzo dobrym albo bardzo niskim poziomie.

BEZPIECZEŃSTWO
W ostatnich latach na Kubie znacznie nasili­ła się przestępczość pospolita, głównie ze względu na zubo­żenie społeczeństwa. Coraz częściej zdarzają się kradzieże w pokojach hotelowych. Rośnie liczba napadów rabunkowych z użyciem broni. Wzrasta liczba włamań do samochodów, kradzieży torebek damskich, biżuterii, sprzętu foto­graficznego i telefonów komórkowych. Sprawcy tych przestępstw są zdeterminowani i brutalni. Nie należy liczyć za bardzo na pomoc policjantów, patrolujących przez całą dobę najważniejsze punkty w atrakcyjnych turystycznie miastach. Zda­rzają się nato­miast przypadki wyłudzania drobnych kwot przez policjantów, którzy zatrzymują pojazdy z wypożyczalni (na reje­stracji tu­rystycz­nej) pod pretekstem wykroczeń komunikacyjnych. W sto­licy należy unikać poruszania się, zwłaszcza po zachodzie słońca, po takich dzielnicach jak Centro Habana (okolice dawnego barrio Colón, ulice Amistad i Monte), Habana Vieja (ulice Sol, Jesus Maria, Aguacate), a także Lavton, Cerro, 10 de Octubre, San Miguel del Padron, Arroyo Naranjo. Należy w sposób szczególny zadbaćo zabezpieczenie przed kradzieżą paszportów, kart kredytowych, dokumentów podróży itd.

RELIGIA, OBYCZAJE
Religią wiodącą jest katolicyzm. Stosun­kowo licznie reprezentowany jest również protestantyzm. Kultywowana jest ponadto regla de ocha (santería), pierwotnie religia niewolników przywiezionych z Czarnego Lądu, sięgająca swymi korzeniami początków XVII w. Dziś stanowi synkretyczne połączenie wierzeń w rozliczne bóstwa afrykańskie z religią chrześcijańską. Co roku 817-osobowa Rada Kapłanów Starszych Yoruba odczytuje, zgodnie z wielo­wiekową tradycją, Pismo Ifa zawierające przepowiednie i zalecenia na dany rok. Jest to przekazywany z pokolenia na pokolenie zawiły system interpretacji znaków występujących w otoczeniu, spisany w Świętej Księdze Ifa, zwanej też Dziełem Oddun. W skład Rady wchodzą Babalawos (kapłani). W stolicy wyodrębniają się trzy główne ośrodki propagujące aktywnie tę religię: są to dzielnice Regla, Guanabacoa i 10 de Octubre. Nieoficjalne źródła podają, że 75% ludności Kuby praktykuje santeríę.

ŚWIĘTA
Dni wolne od pracy to: 1 i 2 stycznia - Dia de la Liberación (Dzień Wyzwolenia), 1 maja - Międzynarodowy Dzień Pracy, 25, 26, 27 lipca - obchody Insurekcji Narodowej (rocznica szturmu na koszary Moncada), 30 lipca - Dzień Męczenników Rewolucji, 10 października - rocznica wybuchu Walk o Niepodległość (dzień pamięci poległych w wojnach narodowowyzwoleńczych), 25 grudnia - Boże Narodzenie. Na 17 grudnia przypada jedno z ważniejszych świąt w kalendarzu religijnym Kubańczyków. W Kościele katolickim obchodzony jest dzień św. Łukasza (św. Łazarza). Do miejscowości Rincón w prowincji Hawana, gdzie znajduje się sanktuarium San Lázaro (ikonę św. Łazarza przywieziono z Hiszpanii do Hawany w XVI w.), przybywają przez cały tydzień rzesze kalek, ociemniałych, upośledzonych umysłowo, paralityków, trędowatych, chorych na łuszczycę, padaczkę, AIDS, choroby weneryczne. Szacuje się, że co roku w uroczystościach ofiarnych i dziękczynnych w Rincón bierze udział blisko 200 tys. pielgrzymów. Natomiast dla wyznawców santeríi dzień 17 grudnia jest świętem Babalu Aye. Bóstwo to znane jest również w innych krajach jako Legba Pied Casse (Haiti), Legba (Republika Dominikany), Sakpana (Trynidad i Tobago), Omolu, Shapanan, Sakpata, Obaluaie, Alapo (Brazylia).

PRZYDATNE INFORMACJE:
Banki, urzędy, instytucje użyteczności publicznej i punkty hand­lowo­-usługowe nie honorują kart kredytowych VISA, CABAL, MasterCard, VISA Electron ani czeków, w tym czeków podróżnych, wydanych przez banki amerykańskie lub inne banki z udziałem kapitału amerykańskiego. Przed wyjazdem z Polski należy dowiedzieć się we własnym banku, czy posiadane karty kredytowe będą działały na Kubie. Istnieje możliwość przekazania środków pieniężnych z Polski za pośrednictwem Agencji ASISTUR S.A. - adres w Hawanie: Prado 208, między Colon i Trocadero, tel. (53-7) 862 86 24, 862 87 94, faks (53-7) 866 55 67. Wpłata musi być dokonana w euro. Agencja Western Union realizuje wyłącznie limitowane przekazy pieniężne z terytorium USA na rzecz osób zamieszkałych na stałe na wyspie.
Dolar amerykański w obrocie gotówkowym został obciążony dodatkowym podatkiem w wysokości 10%, co w praktyce spowodowało wycofanie tej waluty z obrotu gotówkowego na terytorium Republiki Kuby. W rozliczeniach gotówkowych, na wewnętrznym rynku dewizowym, USD został zastąpiony przez CUC, kubańskie peso wymienialne - peso convertible. W rozliczeniach gotówkowych na rynku wewnętrznym dla turystów i cudzoziemców jedyną obowiązującą walutą jest kubańskie peso wymienialne CUC. Jest to waluta Banku Centralnego Kuby, wymienialna wyłącznie na terenie Kuby, występująca w postaci banknotów 100, 50, 20, 10, 5 i 1 peso oraz bilonu 1 peso, 50, 25, 10, 5, 1 centavo. Do obiegu są dopuszczone inne waluty, takie jak: euro, dolar kanadyjski, funt szterling, frank szwajcarski. Na terenie kraju funkcjonuje sieć państwowych kantorów wymiany walut - CADECA.
W porównaniu z Polską ceny na Kubie są średnio trzykrotnie wyższe. Cudzoziemcy są zobligowani do zaopatrywania się w produkty w sklepach należących do sieci handlowych Tien­das Panamericanas, Cubalse, Palco, gdzie płaci się w walucie wymienialnej CUC. Owoce, warzywa i mięso wieprzowe można kupować za peso (nacional) CUP na bazarach i w kioskach z warzywami.
Koszt połączenia telefonicznego z Polską to ok. 4,20 CUC za 1 minutę z telefonu komórkowego, ok. 5,90 CUC za 1 minutę z telefonu stacjonarnego.
Spółka ASISTUR S.A. świadczy usługi w zakresie ubezpieczeń, pomocy medycznej, finansowej, prawnej, transportu, także sa­ni­tarnego i przewozu zwłok, rezerwacji lotniczych i hote­lowych (e-mail: ventas@asistur.get.cma.net).
Na terenie Kuby działa międzynarodowa firma spedycyjna DHL (adres w Hawanie: calle 26 esquina a avenida 1ra, Miramar).
Praktycznie nie funkcjonuje komunikacja miejska. W ostatnim roku nastąpiła jednak pewna poprawa na niektórych liniach autobusowych.
Napięcie w sieci - 110 V, 60 Hz, w hotelach i niektórych domach - 220 V, 60 Hz. Stosowane są wtyczki z prostokątnymi płaskimi bolcami typu północnoamerykańskiego.
Różnica czasu między Warszawą a Hawaną wynosi 6 godzin (minus). Czas letni obowiązuje od końca marca do końca października.
Robienie zdjęć lub kręcenie filmu w celach zawodowych lub komercyjnych, z użyciem sprzętu profesjonalnego, wymaga odpowiedniego zezwolenia. Brak zezwolenia może być przyczyną konfiskaty filmu i sprzętu oraz wypisania mandatu.

MAROKO
(Królestwo Maroka)
Stolica: Rabat
Waluta: dirham (MAD);
Język urzędowy: arabski
Inne języki: francuski, hiszpański (na północy i na Saharze Zachodniej)

WIZA, PRZEPISY WJAZDOWE
Obywatele polscy udający się turystycznie do Maroka są zwolnieni z obowiązku wizowego na okres do 90 dni. Przy przekraczaniu granicy władze marokańskie mogą żądać udokumentowania odpowiednich środków finansowych na pobyt (gotówka, karty kredytowe, wyciąg z konta itp.). Nie ma obowiązku okazania biletu powrotnego. Jedynym dokumentem uprawniającym do przekroczenia granicy i wjazdu na terytorium Maroka jest paszport, który powinien być ważny jeszcze przez minimum 6 miesięcy od planowanej daty wjazdu.
Sahara Zachodnia jest terytorium administrowanym przez Maroko od 1975 r. Prawo wjazdu na teren Maroka bez wizy obejmuje też Saharę Zachodnią. Dokumenty podróżnego mogą być tu kontrolowane przez siły porządku publicznego częściej niż w innych regionach Maroka. Podróżując na Saharze, należy unikać przygodnych znajomości i wdawania się w dyskusje na tematy polityczne, m.in. na temat przynależności tego obszaru do Maroka.

PRZEPISY CELNE
Dewizy należy zadeklarować przy wjeździe, jeśli ich równowartość w dirhamach jest równa lub przewyższa kwotę 100 000 MAD. Dirham marokański jest poza Marokiem walutą niewymienialną; wwóz i wywóz tej waluty na / z terytorium Maroka jest dozwolony w kwocie nieprzekraczającej 2000 MAD.
Wywóz dewiz z terytorium Maroka jest możliwy na następujących warunkach:
- niewykorzystane dewizy, przywiezione z zagranicy i niewymienione na dirhamy podczas pobytu w Maroku:  na podstawie dokumentów dowodzących zagraniczne pochodzenie tych dewiz (rachunek z kantoru, wyciąg z konta zagranicznego, potwierdzenie transakcji z bankomatu lub deklaracja celna złożona przy wjeździe - jeśli kwota jest równa lub przekracza równowartość 100 000 MAD).
- dewizy uzyskane z powtórnej wymiany dirhamów niewykorzystanych podczas pobytu w Maroku: na podstawie rachunku z marokańskiego punktu wymiany dewiz.
Wwóz i wywóz dewiz w formie bezgotówkowych środków płatniczych (karty kredytowe, czeki podróżne, etc.) nie podlega ograniczeniom.
Więcej użytecznych informacji o przepisach celnych można znaleźć na oficjalnej stronie marokańskiego Urzędu Celnego: www.douane.gov.ma (w języku francuskim).

PRZEPISY PRAWNE
Przemyt i używanie narkotyków oraz handel nimi są surowo karane. Ze względu na zdarzające się przypadki uwięzienia obywateli polskich prze­strzegamy przed nabywaniem nawet niewielkiej ilości środków odurzających. Są one łatwe do wykrycia podczas systematycznych i skutecznych kontroli prowadzonych przez oddziały policji z wyszkolonymi psami, szczególnie przy przekraczaniu granicy. Warunki w zakładach karnych są ciężkie. Turyści nagabywani przez handlarzy nie powinni podejmować rozmowy. Od przygodnych znajomych bezwzględnie nie należy przyjmować żadnych przesyłek ani listów do Europy, ponieważ mogą one zawierać narkotyki.

MELDUNEK
Nie ma obowiązku meldunkowego.

UBEZPIECZENIE
Na czas trwania podróży zalecana jest polisa ubezpieczeniowa obejmująca zwrot kosztów leczenia powstałych w wyniku następstw nieszczęśliwych wypadków.
Wskazane jest posiadanie polisy ubezpieczyciela z czynnym całodobowym centrum pomocy, które w przypadku zaistnienia nieszczęśliwego zdarzenia potwierdzi pokrycie kosztów leczenia czy też transportu.

SZCZEPIENIA, SŁUŻBA ZDROWIA
W Maroku nie ma poważnych zagrożeń sanitarno-epidemiologicznych i dlatego szczepienia ochronne nie są obowiązkowe. Przed podróżą warto jednak zaszczepić się przeciw tężcowi i żółtaczce pokarmowej. Ze względu na odmienne zwyczaje higieniczne turysta może zachorować na dur brzuszny i inne choroby układu trawiennego. Zdarzają się przypadki zarażenia amebozą lub pasożytami przewodu pokar­mowego. Turyści powinni pić wyłącznie wodę przegotowaną bądź mineralną, a owoce i warzywa starannie myć i obierać przed spożyciem. Przed podróżą należy zaopatrzyć się w środki przeciw dolegliwościom żołądkowym (można je również kupić w miejscowych aptekach). Nie należy spożywać posiłków w lokalach o niskim standardzie w małych miejscowościach, zwłaszcza poza sezonem. Ze względu na występujące okresowo przypadki wścieklizny należy unikać kontaktów z bezdomnymi zwierzętami. W razie pogryzienia lub zadrapania trzeba jak najszybciej udać się do najbliższego szpitala, by poddać się szczepieniu. Usługa ta jest bezpłatna. Zdarzają się również przypadki zapalenia opon mózgowych - niewskazane jest wówczas przebywanie na obszarze, na którym wystąpiły przypadki zachorowań o charakterze epidemii. Aby uniknąć oparzeń słonecznych, należy stosować kremy z mocnym filtrem ochronnym oraz nosić nakrycie głowy. Opieka zdrowotna w Maroku jest na dobrym poziomie. Publiczne i prywatne ośrodki opieki medycznej świadczą usługi odpłatnie. Cena standardowej wizyty lekarskiej wynosi od 10 do 20 EUR, porada lekarska w nocy lub w weekend - 30 EUR, natomiast dobowy koszt pobytu w szpitalu lub klinice - ok. 60 EUR (bez kosztów leczenia). Apteki są dobrze zaopatrzone w leki (zob. portal polskich lekarzy na świecie w części dot. Maroka:  http://www.polscylekarze.org/).

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW
Posiadanie międzynarodowego prawa jazdy jest w Maroku pożądane, ale nie jest obowiązkowe. Właściciele pojazdów muszą natomiast wykupić zieloną kartę. Poza zieloną kartą inne polisy polskich towarzystw ubezpieczeniowych nie są uznawane. Osoby podróżujące samochodem powinny zachować szczególną ostrożność zwłaszcza w nocy, gdyż często inni użytkownicy dróg mają pojazdy słabo bądź źle oświetlone.Przejazd niektórymi drogami w górach może być utrudniony od grudnia do marca z powodu obfitych opadów śniegu. Planując podróż do Maroka samochodem w lipcu i sierpniu, należy wziąć pod uwagę, że w tym czasie kraj ten odwiedza ok. 2,6 mln marokańskich emigrantów, którzy - po spędzeniu tu wakacji - wracają do państw osiedlenia. Z tego powodu w Tangerze lub Nadorze na wejście na pokład promu do Hiszpanii czeka się nawet po kilkanaście godzin, a drogi w okolicach tych miast są bardzo zatłoczone.
W tym czasie częściej dochodzi tam do poważnych wypadków drogowych. Latem zdarzają się korki na autostradach, zwłaszcza w weekendy. Autostrady są płatne na rogatkach, koszt przejazdu zależy od długości trasy (np. około 215-kilometrowy odcinek między Rabatem a Tangerem kosztuje 72 MAD od samochodu osobowego), akceptowana jest tylko gotówka. Są one w dobrym stanie technicznym. Należy stosować się do wprowadzonych ograniczeń prędkości, gdyż policja i żandarmeria prowadzi stałą kontrolę, przy użyciu nowoczesnych urządzeń pomiarowych, przy czym często miejsce kontroli prędkości jest oddalone od miejsca zatrzymania pojazdu, którego kierowca przekroczył przepisy. O wysokości mandatu karnego decyduje policjant lub żandarm, który przeprowadza kontrolę, lub który otrzymał meldunek o popełnieniu wykroczenia drogowego. W miastach zainstalowano wiele fotoradarów.
UWAGA: nowy kodeks drogowy obowiązujący od października 2010 roku zaostrzył kary za wiele wykroczeń drogowych i podwyższył znacznie wysokość mandatów. 

PODRÓŻOWANIE PO KRAJU
Nie ma ograniczeń. Także na obszarach górskich i pustynnych, na południu kraju, infrastruktura turystyczna jest dobrze rozwinięta. Na wycieczki szlakami górskimi lub pustynnymi należy udawać się grupowo, z przewodnikiem znającym dobrze teren. Przewodnik powinien być pracownikiem uznanego lokalnego biura podróży, które specjalizuje się w wyprawach pustynnych lub trekkingowych i ma stosowną licencję. Wybierając się w góry, należy zaopatrzyć się w odpowiedni ekwipunek, ponieważ nawet we wrześniu zdarzają się burze śnieżne, a również latem załamanie pogody jest prawdopodobne. Należy także zabrać ze sobą zapasy jedzenia i wody, ponieważ na szlakach górskich nie spotka się żadnych osad. Nie ma problemów z kupnem paliwa, także bezołowiowego.
Zmotoryzowani turyści powinni wiedzieć, że granica lądowa z Algierią jest zamknięta. W Maroku nie ma możliwości uzyskania wizy algierskiej. Podróżowanie samochodem z Maroka do granicy z Mauretanią jest uciążliwe z racji warunków klimatycznych (pustynny teren, burze piaskowe). Droga wzdłuż atlantyckiego wybrzeża Maroka jest w dobrym stanie, ale miejscami jest bardzo wąska. Nie należy się od niej oddalać, bowiem poza nią teren bywa jeszcze gdzieniegdzie zaminowany. Na trasie znajdują się liczne posterunki kontrolne. Przebycie samochodem 1800-kilometrowej trasy między Agadirem a granicą z Mauretanią trwa zwykle ok. 5 dni. Dlatego trzeba zabrać ze sobą zapasy żywności, wody oraz paliwa. Jest to szczególnie ważne na wiodącym przez pustynię, praktycznie nie zaludnionym odcinku Dakhla - granica mauretańska.
Ceuta i Melilla. Od obywateli polskich odwiedzających dwie hiszpańskie enklawy, Ceutę i Melillę, nie wymaga się wiz wjazdowych, jest to bowiem terytorium UE. W przypadku podróży do tych miast samochodem wynajętym w Maroku obowiązkowa jest zgoda agencji wynajmu na opuszczenie terytorium Maroka. Ceuta i Melilla podlegają kompetencji Wydziału Konsularnego Ambasady RP w Madrycie, w związku z czym Ambasada RP w Rabacie nie jest uprawniona do świadczenia na tych terytoriach pomocy konsularnej.
Hotele. W Maroku jest bardzo duży wybór hoteli: od bardzo tanich noclegowni turystycznych, do luksusowych hoteli pięcio­gwiazdkowych (stan sanitarny tych pierwszych bywa często bardzo zły, ponadto mają one zwykle wspólne dla całego piętra toalety oraz prysznice i są pozbawione ogrzewania (ważne w sezonie zimowym) oraz klimatyzacji, której brak jest szczególnie uciążliwy w miesiącach letnich). Dla turystów zmotoryzowanych dostępne są pola campingowe, dość dobrze zagospodarowane.
Komunikacja. Długość sieci kolejowej w Maroku wynosi 1700 km. Pociągiem można podróżować na dwóch trasach: Tanger - Ra­bat - Casablanca - Marrakesz oraz Casablanca - Rabat - Mek­nes - Fez - Ouj­da - Bouârfa. Tabor kolejowy jest w dobrym stanie. Na niektórych trasach nie kursują wagony I klasy. Sieć transportu autokarowego jest dobrze rozwinięta. Ponieważ jednak kierowcy nagminnie nie respektują przepisów kodeksu drogowego, a znaczna część taboru nie spełnia wymogów bezpieczeństwa, wypadki autokarów zdarzają się stosunkowo często. Rozkład jazdy i cennik pociągów oraz niektórych autokarów (Supratours) dostępny jest na stronie marokańskich kolei www.oncf.ma. W miastach popularną i tanią formą komunikacji są tzw. małe taksówki (petit taxi); nie mają one prawa opuszczać administracyjnych granic miasta. Korzystając z nich, należy zadbać o to, aby licznik był włączony. Po godz. 20.00 opłata za przejazd wynosi 50% więcej, niż wskazuje licznik. Poza miastem i między miastami mogą kursować jedynie tzw. duże taksówki (grand taxi). Zabierają one do 7 pasażerów. Opłata za przejazd zależy od liczby pasażerów i długości trasy. Dobrze jest uzgodnić to przed podróżą. Można wynająć taką taksówkę w kilka osób lub indywidualnie, ale wtedy trzeba zapłacić także za wolne miejsca. W większych i średnich miastach kursują autobusy komunikacji miejskiej, Rabat i Salé połączone są ponadto tramwajem. Trasy komunikacji są przeważnie oznaczone tylko po arabsku (jedynie w Marrakeszu po francusku). Stan techniczny autobusów miejskich często odbiega od ogólnie przyjętych norm wymaganych dla transportu publicznego.

BEZPIECZEŃSTWO
Maroko to kraj zainteresowany rozwojem turystyki i stwarzający przyjazną atmosferę dla turystów. Muszą oni jednak zachować ostrożność, przestrzegać pewnych zasad, a także unikać określonych zachowań. Na mało uczęszczanych ulicach, także tych w pobliżu obiektów turystycznych, nocą mogą zdarzać się napady dokonywane przez uzbrojonych napastników. Dlatego należy zrezygnować z nocnych spacerów w tych okolicach. Turyści, zwłaszcza po zapadnięciu zmroku, powinni poruszać się w grupach kilkuosobowych, nigdy samotnie. Złodzieje na skuterach często wyrywają kobietom torebki. W zatłoczonych miejscach trzeba zachowywać się szczególnie ostrożnie, nosić torebkę lub plecak z dokumentami przed sobą, nigdy z tyłu, pieniądze i paszport przechowywać oddzielnie i nie trzymać wszystkich środków pieniężnych w jednym miejscu. Warto też mieć kserokopię paszportu. Niewskazane są nocne spacery po medinach - starych dzielnicach miast. Na tamtejszych bazarach (suk) zdarzają się kradzieże kieszonkowe. Niebezpieczne są również ubogie, peryferyjne dzielnice wszystkich dużych miast Maroka. Stanowczo odradza się wchodzenie do slumsów. Cudzoziemcy, którzy wybierają się na ustronne plaże lub do punktów krajobrazowych, mogą być narażeni na zaczepki i prośby o pieniądze.
Także samotne kobiety są zaczepiane przez mężczyzn, dlatego zalecane jest podróżowanie w grupie. Nagabywane mogą poprosić o pomoc policjanta. Policja i żandarmeria są przyjazne turystom. Cieszą się dużym autorytetem - bez trudu odstraszają intruzów. Kobietom odradza się również przyjazdy do Maroka na prywatne zaproszenia obywateli marokańskich i zamieszkiwanie u nich (niezalegalizowane związki, także w przypadku, gdy któreś z partnerów jest obywatelem państwa europejskiego, są w Maroku zagrożone sankcją karną). Przyjeżdżając na zaproszenie, należy zostawić rodzinie w kraju dane osoby zapraszającej, jej adres i numer telefonu, informację na temat daty powrotu oraz miejsca przekroczenia granicy Maroka. Możliwa jest również rejestracja podróży na stronie konsularnej www.e-konsulat.gov.pl. Należy unikać przygodnych znajomości i zaproszeń do domów nowo poznanych osób. Podczas samotnych spacerów po zapadnięciu zmroku na mniej uczęszczanych ulicach kobiety mogą być narażone na dwuznaczne propozycje.
Podróżny, zwłaszcza w miastach o dużym natężeniu ruchu turystycznego, może spotkać się z natarczywymi propozycjami pseudoprzewodników. Takie oferty należy grzecznie, ale stanowczo odrzucić. W większych miastach Maroka istnieje tzw. policja turystyczna, która ściga takie osoby. Dlatego lepiej korzystać z usług licencjonowanego przewodnika. Trasę zwiedzania i opłatę trzeba wcześniej uzgodnić. Warto wiedzieć, że przewodnik dostaje prowizję od każdego towaru zakupionego przez turystę oraz od rachunku w restauracji. Jeżeli turysta nie zamierza kupować kosztownych niekiedy pamiątek, powinien to wyraźnie zaznaczyć - w przeciwnym razie przewodnik będzie go prowadził od sklepu do sklepu. Ponieważ poziom życia w Maroku nie jest wysoki, turyści z Europy są uważani za bogatych i nagabywani przez żebraków lub dzieci wyłudzające pieniądze. Proponowane zagranicznym turystom ceny są wyższe niż te oferowane Marokańczykom.
Zdarzają się włamania do samochodów, nie wolno zatem niczego zostawiać w widocznym miejscu w pojeździe. Samochód najlepiej zaparkować na płatnym parkingu lub w miejscu pilnowanym przez stróża ubranego w niebieski fartuch z plakietką (nocą stawka liczona jest podwójnie). Turyści zmotoryzowani nie powinni zabierać przygodnych pasażerów. W myśl obowiązującego w Maroku prawa kierowca odpowiada zarówno za pasażerów, jak i za przewożone przez nich towary, np. narkotyki. Zdarza się, że pojazdy z zainstalowanymi skrytkami są często rekwirowane pod zarzutem, że służyły do przemytu niedozwolonych towarów.
Północ Maroka (okolice Tangeru, Tétouanu, gór Rif: Kettama, Bab Beret, Al Hoceima) oraz okolice Nadoru i Oujdy na wschodzie kraju to tereny uprawy konopi indyjskich i handlu narkotykami. Turyści powinni wystrzegać się handlarzy tym towarem, którzy często są konfidentami policji i mogą we współpracy z nią prowokować zakup kontrolowany. Szczególnie niebezpieczne są drogi górskie Chefchaouen - Al Hoceima i Fez - Al Hoceima. Bezwzględnie niewskazane jest przemieszczanie się nocą po tych trasach. Można tam natrafić na usypane na drodze małe zapory z kamieni - turyści muszą zatrzymać samochód, a wtedy zmuszani są do zakupu środków odurzających. Poza miastem Chefchaouen, które jest głównym ośrodkiem turystycznym, w górach Rif nie ma bazy hotelowej na przyzwoitym poziomie. Należy tam zachować szczególną ostrożność.
Maroko jest obszarem sejsmicznym, choć trzęsienia ziemi występują tu rzadko. Ostatnie, w lutym 2004 r. w okolicach miasta Al Hoceima, spowodowało śmierć ponad 600 osób. Należy zapoznać się z zasadami bezpieczeństwa: w takich sytuacjach trzeba odsunąć się od okien, schronić pod stół i zabezpieczyć się przed spadającymi przedmiotami, a na zewnątrz - oddalić się od budynków, drzew i sieci elektrycznej. Później należy zawiadomić rodzinę w Polsce, np. za pośrednictwem ambasady.
W Maroku istnieje umiarkowane zagrożenie terrorystyczne. Turyści mogą stać się celem ataków. Ostatni zamach miał miejsce 28 kwietnia 2011 roku w Marrakeszu, zginęło w nim 16 osób, w tym 13 zagranicznych turystów. Z uwagi na zmieniającą się dynamicznie niestabilną sytuację polityczną w regionie Afryki Północnej, mogą wystąpić również niepokoje społeczne. Zalecamy ostrożność w poruszaniu się po dużych ośrodkach miejskich, unikanie wszelkich tłumów i zgromadzeń, a także śledzenie bieżących komunikatów mediów i MSZ. Przypominamy także o możliwości rejestracji planowanej podróży na stronie www.e-konsulat.gov.pl.

RELIGIA, OBYCZAJE
W Maroku obowiązują nieco odmienne zwyczajowe normy zachowania i ubierania się. Poza hotelami wyższej kategorii za szokujące mogą uchodzić zbyt swobodne stroje, zwłaszcza kobiet (np. spódnice mini, bluzki z odkrytymi ramionami, szorty, obcisłe ubrania). Takich strojów (dotyczy to również zbyt krótkich spodni u mężczyzn) należy się wystrzegać, szczególnie podczas podróży na południe kraju i z dala od ośrodków turystycznych. Fotografowanie ludzi bez ich zgody lub z ukrycia jest niemile widziane i może się spotkać z gwałtownym sprzeciwem lub nawet żądaniem dość wysokiej opłaty. Cudzo­ziemców nie będących wyznawcami islamu obowiązuje zakaz wstępu do meczetów (często nad ich wejściem umieszczane są stosowne ostrzeżenia). Nie jest też dopuszczalne fotografowanie wnętrz większości meczetów z progu. Kto te zakazy zlekceważy, może być narażony na nieprzyjemności. Dla turystów dostępne są jedynie cztery muzułmańskie miejsca kultu: meczet Hasana II w Casablance (z wyjątkiem piątku, dnia głównych modlitw; wstęp 20 EUR), część pomieszczeń meczetu Moulaya Ismaila w Meknesie, mauzolea Mohammeda V w Rabacie oraz Moulaya Alego Cherifa w Rissani (południe Maroka). Ponieważ islam zabrania picia alkoholu, zdecydowana większość tańszych restauracji i jadłodajni oraz sklepów spożywczych nie sprzedaje go. Jest on jednak dostępny w prawie wszystkich supermarketach, a także w nielicznych licencjonowanych punktach sprzedaży w dużych miastach.
Marokańskie władze  tolerancyjnie traktują inne religie. W każdym większym mieście istnieją kościoły katolickie, w których odprawiane są msze. Istnieją również cerkwie i synagogi.

ŚWIĘTA
Oficjalnie dniami wolnymi od pracy są: 11 stycznia - Manifest Niepodległości, 30 lipca - Święto Tronu, 14 sierpnia - Święto Odzyskania Oued Eddahab, 20 sierpnia - Rocznica Re­wolucji Króla i Narodu, 21 sierpnia - urodziny króla Mohamme­da VI, 6 listopada - Rocznica Zielonego Marszu, 18 listopada - Święto Niepodległości, a także 1 stycznia i 1 maja, ponadto święta ruchome: Święto Ofiarowania Aid Al Adha (dwudniowe), muzułmański nowy rok - 1 Moharram, Aid Al Mawlid - urodziny proroka Mahometa (dwudniowe), Aid El Fitr kończące ramadan (dwudniowe, w 2011 r. - ok. 31 sierpnia). Podczas tych świąt prawie wszystkie sklepy, restauracje i kawiarnie są zamknięte, bywają jednak otwarte w święta państwowe. W muzułmańskim miesiącu postu - ramadanie, przypadającym każdego roku w innym terminie (w 2011 r. - od ok. 1 sierpnia do ok. 31 sierpnia, od wschodu do zachodu słońca muzułmanie muszą powstrzymać się od jedzenia, picia i palenia papierosów. Zagraniczny turysta powinien respektować tę tradycję i w miejscach publicznych unikać prowokujących zachowań, które mogą urazić wyznawców islamu (np. palenia papierosów). W miesiącu tym w ogóle nie sprzedaje się alkoholu. Ramadan jest dla wszystkich muzułmanów czasem modlitw, refleksji, odnowy moralnej oraz zacieśniania więzi rodzinnych. Wyjazdy turystyczne do Maroka są wówczas rzadsze. Podczas ramadanu część barów, restauracji i kawiarni jest zamknięta w ciągu dnia i zaczyna przyjmować gości dopiero wieczorem. Niektóre z nich, również w dużych miastach, są nieczynne przez cały miesiąc. W małych miastach zamknięte mogą być nawet hotele. Administracja, handel i transport funkcjonują w zwolnionym tempie i w ograniczonym zakresie. Sklepy są czynne w godz. 10.00-17.00, później od 20.00 do ok. 22.00 (dotyczy to również hipermarketów w dużych miastach). Urzędy administracji publicznej oraz poczta pracują od 9.00 do 15.00, banki od 10.00 do 14.00, komunikacja miejska nie funkcjonuje w godz. 17.30-20.00. W czasie pierwszego posiłku w ciągu dnia (ftur), zaraz po zachodzie słońca, ulice zupełnie pustoszeją i w tych godzinach turyści powinni raczej pozostać w hotelu, gdyż trudno wtedy liczyć na pomoc policji czy innych osób, których po prostu nie ma w pobliżu, natomiast jest bardzo duże zagrożenie ze strony włóczęgów i osób z marginesu społecznego. Ruch pieszy i kołowy zaczyna nasilać się ok. 20.00 i trwa do późnych godzin nocnych.

PRZYDATNE INFORMACJE:
Dewizy można wymieniać po jednolitym kursie w bankach, kantorach i większych hotelach. Banknoty muszą być w bardzo dobrym stanie, z nowych emisji (nie pomięte, bez stempli i odręcznych napisów), w przeciwnym razie pracownicy kantorów mogą odmówić ich przyjęcia. Marokańskie punkty wymiany walut nie przyjmują również amerykańskich dolarów starej emisji, które niekiedy można jeszcze spotkać w obiegu w Polsce. Odradza się dokonywanie wymiany u pokątnych handlarzy walutą, których spotkać można przed prawie każdym punktem wymiany.
Bankomaty są dostępne we wszystkich większych miastach, a także w ośrodkach turystycznych. Można skorzystać z usług Western Union (dobrze rozwinięta sieć punktów na terenie całego kraju). Czas oczekiwania na wypłatę od chwili wysłania pieniędzy z Polski wynosi ok. 3 godzin. Jest to pomocne w przypadku kradzieży lub zgubienia pieniędzy.
Specyfiką Maroka jest negocjowanie cen w tych sklepach, w których nie ma wywieszek cenowych (także w niektórych restauracjach konieczne jest upewnienie się co do ceny po­szczególnych dań, jeżeli nie ma menu w widocznym miejscu). W restauracji lub kawiarni dobrze jest zostawić napiwek w wysokości 5-10% rachunku lub wedle uznania.
W Maroku urzędy państwowe i poczta pracują od 9.00 do 12.00 i od 15.00 do 18.00. Sklepy są otwarte mniej więcej w tych samych godzinach w pierwszej połowie dnia, ale dłużej w godzinach popołudniowych, aż do 20.00. Banki są czynne od 9.00 do 16.00 (niekiedy do 17.00), z przerwą na obiad. Hipermarkety są otwarte na ogół 7 dni w tygodniu.
Dniami wolnymi od pracy są sobota i niedziela, jednak w piątek, dzień głównych modlitw, niektóre sklepy i urzędy przestają praktycznie funkcjonować od południa.
Istnieje możliwość odzyskania VAT od niektórych towarów zakupionych w Maroku przez osoby zamieszkałe na stałe za granicą - jeżeli towary te zakupione zostały na użytek własny i będą użytkowane za granicą. Minimalna kwota zakupu wynosi 2000 MAD, należy uzyskać od sprzedawcy specjalny, ostemplowany rachunek (bordreau de vente) w 4 egzemplarzach, który przedstawia się celnikowi podczas przekraczania granicy Maroka. Towar powinien być wywieziony przez właściciela w terminie 3 miesięcy od daty zakupu. Więcej informacji w języku francuskim na stronach www.douane.gov.ma et www.tax.gov.ma.

MEKSYK
(Meksykańskie Stany Zjednoczone)
Stolica: Meksyk
Waluta: peso meksykańskie (MXN), 1 MXN = 100 centavos;
Język urzędowy: hiszpański, inne języki: nahuatl, maja

WIZY, PRZEPISY WJAZDOWE
 Nie ma obowiązku wizowego dla obywateli polskich w przypadku pobytów turystycznych, prywatnych lub służbowych nie przekraczających 180 dni. Osoby udające się do Meksyku w celu podjęcia pracy, działalności handlowej, nauki etc. obowiązane są mieć wizę odpowiadającą charakterowi ich pobytu. Przedłużenie pobytu w Meksyku bez uprzedniego uzyskania zgody władz imigracyjnych może spowodować podjęcie decyzji o deportacji oraz nałożeniu na cudzoziemca kary w postaci grzywny, a także o wydaniu zakazu ponownego wjazdu. Szczegółowe informacje o zasadach wjazdu, pobytu oraz procedurach uzyskiwania pozwoleń na pobyt przekraczający 180 dni można uzyskać w centrali Narodowego Instytutu Migracji (Instituto Nacional de Migracion - INM) w stolicy kraju lub w licznych oddziałach terenowych. Informacje, w tym wzory wniosków oraz wykaz wymaganych dokumentów, można też uzyskać na stronie internetowej www.inm.gob.mx.
Wymagany minimalny okres ważności paszportu przy wjeździe do Meksyku wynosi 6 miesięcy. Podróż do strefy przygranicznej z USA z biletem w jedną stronę i bez wizy amerykańskiej może być podstawą do wydania decyzji o tymczasowym zatrzymaniu i wszczęcia procedury deportacyjnej. Należy pamiętać, że tzw. Formularz Migracyjny (FMT), który w przypadku podróży samolotem rozdawany jest już na pokładzie, po wypełnieniu musi być opieczętowany przez urzędnika migracyjnego podczas przekraczania granicy (w przypadku podróży samolotem jest to pierwsze międzynarodowe lotnisko, a nie docelowe). Jeżeli wjazd do Meksyku następuje przez jeden z punktów kontroli na granicy ze Stanami Zjednoczonymi, w celu uzyskania formularza należy bezzwłocznie skierować się do jednego z  meksykańskich urzędów konsularnych, zlokalizowanych w pasie przygranicznym. Oryginał wypełnionego formularza odbiera funkcjonariusz służb migracyjnych, natomiast ostemplowaną kopię FMT należy zachować i okazać w momencie wyjazdu z Meksyku. Brak kopii formularza (a w przypadku jego utraty - niedopełnienie obowiązku zgłoszenia tego faktu na policji) może oznaczać przy wyjeździe  nałożenie grzywny w wysokości do 100 USD. Funkcjonariusze służb granicznych mają obowiązek odnotowywania wjazdu i wyjazdu przez odciśnięcie stempla w paszporcie cudzoziemca. Konsekwencją nieostemplowania paszportu mogą być utrudnienia w przypadku ponownego wjazdu na terytorium Meksyku.
Przy przekraczaniu granicy drogą lądową należy wnieść tzw. opłatę turystyczną w wysokości ok. 25 USD. W przypadku podróży samolotem jest ona wliczona w cenę biletu. Turyści przekraczający granicę w portach morskich wnoszą opłatę w wysokości ok. 5 USD.
Uwaga: przy przelocie tranzytem przez terytorium Stanów Zjednoczonych Ameryki konieczna jest wiza tranzytowa tego kraju.

PRZEPISY CELNE
Podczas przekraczania granicy należy wypełnić formularz deklaracji celnej. W przypadku podróży rodzinnej wypełnia się jeden formularz na całą rodzinę.
Przepisy nie regulują wysokości środków finansowych wymaganych na pokrycie kosztów pobytu w Meksyku. W odniesieniu do turystów indywidualnych umownie przyjmuje się, że wymagana kwota to ok. 100 USD na każdy dzień pobytu, przy czym karty kredytowe lub płatnicze na ogół nie są traktowane jako dowody potwierdzające posiadanie środków płatniczych. Obowiązujące przepisy zezwalają na wwóz bez składania deklaracji celnej kwoty 10 tys. USD w gotówce lub jej równowartości w innych walutach.
Zgodnie z przepisami fitosanitarnymi zabroniony jest wwóz świeżych artykułów spożywczych lub żywności o niskim stopniu przetworzenia. Restrykcyjnie egzekwowane są przepisy zabraniające wwozu roślin, nasion, mięsa i wędlin (w tym paczkowanych i w puszkach) oraz produktów spożywczych przygotowanych metodami domowymi.
Praktycznie całkowitym zakazem wywozu objęte są rzadkie gatunki zwierząt. Wyjątkowo skrupulatnie zabrania się wywozu przedmiotów o wartości archeologicznej.
Cudzoziemiec przyjeżdżający do Meksyku może bez składania deklaracji celnej i ponoszenia opłat celnych wwieźć rzeczy przeznaczone do użytku osobistego, aparat fotograficzny i kamerę, jeden przenośny komputer, telefon komórkowy, dwa używane komplety osobistego sprzętu sportowego, radio lub radiomagnetofon, lekarstwa na własny użytek (w przypadku leków psychotropowych konieczna jest imienna recepta lekarska), do 20 paczek papierosów, do 3 l dowolnych napojów alkoholowych. Oprócz tego cudzoziemcy są zwolnieni od opłat przy wwozie do Meksyku wszelkich towarów w ilościach nie budzących podejrzeń, że mogą mieć przeznaczenie handlowe.

PRZEWÓZ ZWIERZĄT DOMOWYCH
Podróżujące zwierzęta muszą być odpowiednio oznakowane - poprzez chip lub tatuaż. Właściciele muszą posiadać ich paszporty oraz zaświadczenie weterynaryjne.
Po przylocie do Meksyku fakt wwozu zwierzęcia musi być zgłoszony od razu na lotnisku, w biurze SAGARPA. Właściciel otrzyma certyfikat, pozwalający na legalny wwóz zwierzęcia. Szczegółowe informacje można uzyskać na http://www.senasica.sagarpa.gob.mx/.

PRZEPISY PRAWNE
Obrót narkotykami zagrożony jest sankcją karną od 10 do 25 lat pozbawienia wolności oraz dodatkowo grzywną.

 MELDUNEK
Cudzoziemcy przyjeżdżający na pobyty turystyczne do  180 dni nie są objęci obowiązkiem meldunkowym.

 UBEZPIECZENIE
Nie ma obowiązku wykupienia ubezpieczenia osobowego.

SZCZEPIENIA, SŁUŻBA ZDROWIA
Podczas przekraczania granicy nie wymaga się przedstawienia zaświadczeń o szczepieniach przeciw chorobom zakaźnym. Zalecane: szczepienia przeciwko żółtaczce typu A,  żółtej gorączce. Praktycznie na całym terytorium kraju istnieje znaczne zagrożenie amebozą. W porze deszczowej, głównie na terenach pokrytych lasem tropikalnym, występuje zagrożenie malarią. W celu zmniejszenia ryzyka zarażenia amebozą oraz innymi bakteryjnymi i wirusowymi chorobami układu pokarmowego należy unikać spożywania posiłków przygotowywanych na ulicznych straganach, świeżych owoców i warzyw, które nie zostały poddane procesowi odkażania, a także wody innej niż butelkowana. Należy unikać napojów z lodem w małych barach i restauracjach, których stan sanitarny może budzić wątpliwości.
Za wszelkiego typu usługi medyczne (konsultacje lekarskie, leczenie szpitalne, leczenie ambulatoryjne itp.) opłaty wnosi się z góry. W miastach oraz w dużych ośrodkach turystycznych opieka medyczna jest ogólnie dostępna.
W przypadku koniecznego pobytu w szpitalu zalecane jest posiadanie karty płatniczej Visa, Mastercard lub American Express, ponieważ nawet posiadanie wykupionego ubezpieczenia medycznego w solidnej firmie europejskiej nie gwarantuje, że szpital przyjmie pacjenta. Zaleca się posiadanie ubezpieczenia typu „płatne natychmiast w czasie leczenia zagranicą”, a nie ubezpieczenia refundowanego po powrocie do kraju.

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW
Kierowcy powinni legitymować się międzynarodowym prawem jazdy, mimo że samochody można wypożyczyć nawet na podstawie polskiego dokumentu. Jednak w razie wypadku, zwłaszcza z udziałem innych pojazdów, posiadanie wyłącznie polskiego prawa jazdy może przysporzyć problemów. Na podstawie polskiego prawa jazdy, na wniosek zainteresowanego odpowiednie władze mogą wystawić meksykański duplikat. Przy wypożyczaniu samochodu należy zazwyczaj wpłacić kaucję, której wysokość uzależniona jest od marki samochodu, roku produkcji itp. (od 500 do 1000 USD).

 BEZPIECZEŃSTWO
Obecnie najbardziej zagrożone przestępczością zorganizowaną rejony kraju to stany Sinaloa, Baja California, Chiapas, Guerrero, Nuevo Leon oraz Michoacán. Zagrożenia wynikają przede wszystkim z działania na tym terenie karteli narkotykowych. Turyści powinni być tam przygotowani na kontrole ze strony policji, a w niektórych przypadkach nawet wojska. W stanie Chiapas oraz w małym stopniu w stanie Guerrero zagrożenie związane też jest z działalnością oddziałów zbrojnej partyzantki.
W związku z pogorszeniem stanu bezpieczeństwa wzdłuż północnej granicy Meksyku, zaleca się polskim obywatelom szczególną ostrożność podczas podróży w tym rejonie, zwłaszcza w okolicach miast Tijuana, Mexicali, Hermosillo i Ciudad Juárez.
W ostatnim czasie odnotowano wzrost przestępczości pospolitej w stanach Chihuahua, Sinaloa, Guerrero, Nuevo Leon, Baja California, Sonora, gdzie można stać się ofiarą napadu, kradzieży czy rozboju z użyciem broni palnej. Zagrożeniem dla turystów są też tzw. „porwania  ekspresowe”, które mogą być wynikiem np. wzięcia przypadkowej taksówki należącej do niesprawdzonej firmy. W mieście Meksyk lepiej wystrzegać się zatrzymywania taksówek na ulicy, kiedy to możliwe należy wybierać taksówki zamawiane telefonicznie. W porwaniach mogą brać udział osoby podające się za funkcjonariuszy policji. Paszporty i bilety lotnicze lepiej pozostawić w hotelowych sejfach. W mieście Meksyk powszechne są kradzieże kieszonkowe w metrze oraz w tzw. metrobusie. Zaleca się sporządzenie fotokopii paszportu. Turyści zagraniczni bywają także ofiarami pożyczających od nich pieniądze lub proszących o skorzystanie z kart płatniczych i kredytowych. Wśród tych oszustów spory odsetek stanowią cudzoziemcy mieszkający na stałe w Meksyku. Duże kurorty wypoczynkowe (Acapulco, Cancún, Mérida), a także okolice międzynarodowych lotnisk to miejsca w których najczęściej odnotowywano przypadki tego typu przestępstw.
Od lipca do listopada potencjalnym zagrożeniem w rejonie Zatoki Meksykańskiej są huragany. Planując wyjazd do Meksyku czy na Karaiby w tym okresie należy zapoznać się z ostrzeżeniami meteorologicznymi. Meksyk leży w strefie trzęsień ziemi, nie należy więc ignorować treści instrukcji alarmowych dostępnych w hotelach oraz budynkach użyteczności publicznej.

 INNE PRZYDATNE INFORMACJE
W dużych ośrodkach turystycznych można płacić dolarami amerykańskimi.
W miastach i centrach turystycznych akceptowane są ważniejsze międzynarodowe karty kredytowe typu VISA, Mastercard oraz w ograniczonym zakresie American Express, chociaż przy wjeździe na terytorium Meksyku nie są one potwierdzeniem posiadania przez cudzoziemca środków finansowych. W razie utraty karty należy ją niezwłocznie zablokować, telefonując pod numer podany przez bank wydający kartę.
Należy pamiętać o napiwkach (10 -15%) w restauracjach, barach i kawiarniach, nie są one automatycznie wliczane w rachunek.
Zwyczaje meksykańskie nie pozwalają zaprzeczać gościom ani na ich pytania odpowiadać negatywnie. Meksykanie chętnie i przyjaźnie dają wskazówki zagubionym kierowcom czy turystom, co nie oznacza iż naprawdę wiedzą jak dojechać czy dojść do wskazanego miejsca.
W Meksyku stosuje się napięcie 110 V, co w przypadku urządzeń z Polski oznacza konieczność zastosowania adaptera i transformatora.

PORTUGALIA
(Republika Portugalska)
Stolica: Lizbona
Waluta: euro (EUR)
Język urzędowy: portugalski

PRZEPISY WJAZDOWE
Obywatele polscy korzystają z prawa do swobodnego przepływu osób w ramach Unii Europejskiej/Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Dokumentem podróży uprawniającym do bezwizowego wjazdu i pobytu (niezależnie od jego celu) do 90 dni na terytorium Republiki Portugalskiej jest ważny paszport bądź dowód osobisty. Uwaga: w Regionach Autonomicznych Madery i Azorów obowiązują takie same zasady wjazdu i pobytu, jak w części kontynentalnej terytorium Portugalii. Ograniczenia swobodnego przemieszczania się i pobytu mogą mieć miejsce jedynie w przypadkach zagrożenia bezpieczeństwa państwa i zdrowia publicznego.
Przy pobycie dłuższym niż 90 dni należy wystąpić do Urzędu Miasta (Câmara Municipal) lub do lokalnego oddziału Urzędu ds. Cudzoziemców i Granic (Serviço de Estrangeiros e Fronteiras, SEF) z wnioskiem o wydanie zaświadczenia o zarejestrowaniu pobytu obywatela UE. Aby je uzyskać, należy udokumentować posiadanie ubezpieczenia zdrowotnego i środków wystarczających na pokrycie kosztów utrzymania oraz ewentualnie przedstawić inne dokumenty, w zależności od celu pobytu (np. umowę o pracę, potwierdzenie przyjęcia na studia lub prowadzenia działalności gospodarczej). Szczegółowe informacje dla osób zamierzających podjąć w Portugalii pracę: http://www.sef.pt/, a także: http://www.lojadocidadao.pt/.

PRZEPISY CELNE
Przewóz towarów podlega ograniczeniom ilościowym na ogólnych zasadach obowiązujących w Unii Europejskiej. Zgodnie z tymi przepisami ograniczenia dotyczą niektórych towarów, jak np. broni i amunicji, gatunków zwierząt i roślin chronionych na mocy Konwencji z Waszyngtonu, papierosów i napojów alkoholowych. Dopuszczalna ilość papierosów i napojów alkoholowych, na tzw. własny użytek wynosi: papierosy - 800 szt., cygaretki - 400 szt., cygara - 200 szt., tytoń - 1 kg, napoje spirytusowe - 10 l, średnioprocentowe napoje alkoholowe - 20 l, wino - 90 l (przy czym wina musujące - 60 l), piwo - 110 l. W przypadku przekroczenia ww. limitów uznaje się, że towary przewożone są w celach handlowych, co nakłada na przewożącego dodatkowe formalności i opłaty.

PRZEPISY PRAWNE
W Portugalii surowo karane są przestępstwa związane z przemytem i rozpowszechnianiem narkotyków.

SZCZEPIENIA, SŁUŻBA ZDROWIA
Nie występują zagrożenia sanitarno-epidemiologiczne i nie wymaga się specjalnych szczepień. Doraźną pomoc medyczną można uzyskać w przyszpitalnych izbach przyjęć, gdzie prowadzony jest ostry dyżur Urgência. Istnieje rozwinięta sieć prywatnych przychodni i szpitali. Cena standardowej prywatnej wizyty wynosi ok. 80 EUR. Za wizytę w przychodni publicznej dorosły pacjent wnosi opłatę administracyjną w wysokości ok. 5 euro. Pobierane są dodatkowe opłaty za zlecone badania. Ze względu na kolejki w publicznej służbie zdrowia i wysokie koszty opieki medycznej wskazane jest wykupienie dodatkowego indywidualnego ubezpieczenia. Osoby posiadające ważną Europejska Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ) mogą w nagłych przypadkach korzystać bezpłatnie z publicznych placówek opieki zdrowotnej.   Wyjeżdżającym za granicę zaleca się wykupienie dodatkowych ubezpieczeń prywatnych, które w razie konieczności pokryją koszty leczenia w szerszym zakresie, jak również koszty opieki medycznej w prywatnych szpitalach i klinikach. Szczegółowe informacje nt. EKUZ zamieszczone są na stronie internetowej NFZ: www.nfz.gov.pl.

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW
W Portugalii uznawane jest polskie prawo jazdy (poza starym wzorem książeczkowym) oraz ubezpieczenie OC. Rezydenci powinni jednak zgłosić prawo jazdy do portugalskiego Instytutu Transportu (IMTT).                                                     W Portugalii ruch jest prawostronny, obowiązują europejskie przepisy o ruchu drogowym oraz międzynarodowy system oznaczeń. Używanie pasów bezpieczeństwa jest obowiązkowe. Dopuszczalny poziom alkoholu we krwi to 0,5 promila. Za rozmowę przez telefon podczas jazdy samochodem grozi wysoki mandat. Bardzo dobrze rozwinięta jest sieć dróg w Portugalii - bezpłatnych i płatnych. Nie należy wjeżdżać na autostrady przez bramki oznaczone jako Via Verde, ponieważ są one zarezerwowane dla pojazdów mających elektroniczne czytniki umożliwiające pobieranie opłaty bezpośrednio z konta bankowego. W Portugalii obowiązują surowe przepisy w zakresie sprawdzania ważności polis ubezpieczenia OC. Jeśli policja stwierdzi brak ważnej polisy, może ukarać kierowcę mandatem w wysokości od 500 do 2500 EUR, a także zatrzymać pojazd do czasu wyjaśnienia i opłacenia wszelkich kosztów związanych z przywróceniem ważności polisy ubezpieczeniowej. Portugalia jest krajem, gdzie kierowcy okazują duży szacunek pieszym.

PODRÓŻOWANIE PO KRAJU
Nie ma ograniczeń.

BEZPIECZEŃSTWO
Portugalia nie jest krajem mniej bezpiecznym niż inne kraje UE. W miejscach wzmożonego ruchu, takich jak dworce, środki komunikacji i miejsca odwiedzane masowo przez turystów, zdarzają się kradzieże kieszonkowe. Często dochodzi do włamań do samochodów zaparkowanych w miejscach publicznych, głównie z powodu pozostawionych w środku wartościowych przedmiotów. Kradzież dokumentów i pieniędzy należy zgłosić na najbliższym posterunku policji, dodatkowo kradzież paszportu należy zgłosić w polskim konsulacie. W celu ułatwienia kontaktów z miejscową policją działają specjalne posterunki dla turystów. Jeden z nich znajduje się w centrum miasta na Placu Restauradores, Polícia de Segurança Pública, Esquadra de Turismo, gdzie bez problemu można się porozumieć w języku angielskim. Zaświadczenie potwierdzające kradzież dokumentów wydane przez miejscową policję nie uprawnia do przekroczenia granicy.
W nagłych wypadkach policję lub pogotowie ratunkowe można wezwać, telefonując pod numer 112.

OBYCZAJE
W Portugalii nie obowiązują szczególne normy obyczajowe, których nieprzestrzeganie mogłoby powodować sytuacje konfliktowe.

PRZYDATNE INFORMACJE:
Walutę można wymieniać w bankach i kantorach zlokalizowanych najczęściej w centrach dużych miast i na lotniskach. Pobierana jest niewielka prowizja.
W powszechnym użyciu są karty płatnicze i kredytowe.
Bardzo dobrze rozwinięta jest w Portugalii sieć bankomatów (multibanco). Niekiedy sklepy ustalają minimalną kwotę do zapłaty kartą (zwykle 5-10 euro).

W przypadku kradzieży pieniędzy i braku środków finansowych na pobyt czy na powrót do kraju można zadzwonić na telefon stacjonarny krewnych lub znajomych za pomocą linii Poland Direct (numer dostępu: 800 800 480 pozwoli skontaktować się z telefonistką z centrali międzynarodowej w Polsce, która po uzyskaniu od rozmówcy zgody na obciążenie rachunku, połączy rozmowę). Jeśli chodzi o szybkie przekazanie pieniędzy z Polski do Portugalii istnieje wiele firm prowadzących tego typu działalność, miedzy innymi Western Union, posiadająca swoje stanowiska w oddziałach banku Millenium oraz na lotniskach. Przekazane środki można odebrać na podstawie dokumentu tożsamości oraz znajomości kodu zabezpieczającego daną transakcję, przekazanego przez wysyłającego środki.
Informacje turystyczne o Portugalii: www.turismodeportugal.pt

TUNEZJA
(Republika Tunezyjska)

Stolica: Tunis
Waluta: dinar tunezyjski (TND), 1 TND = 1000 millimów;
Język urzędowy: arabski
Inne języki: tunezyjska odmiana języka arabskiego, francuski

W związku z ostatnimi wydarzeniami zarówno w Tunezji, jak i w innych państwach arabskich, zaleca się wnikliwe śledzenie komunikatów Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

WIZA, PRZEPISY WJAZDOWE
Obywatele polscy udający się do Tunezji są zwolnieni z obowiązku wizowego na okres do 90 dni.  Paszport powinien być ważny jeszcze co najmniej 3 miesiące od daty planowego opuszczenia Tunezji. Wjazd do Tunezji powinien nastąpić na podstawie paszportu nie budzącego wątpliwości co do jego autentyczności. Wszelkie uszkodzenia mechaniczne dokumentu, zamazane dane osobowe, wizy czy pieczęcie mogą spowodować uciążliwą procedurę wyjaśniającą lub cofnięcie z granicy.

PRZEPISY CELNE
Nie ma obowiązku deklarowania na granicy wwożonych środków płatniczych do równowartości 5000 TND (kurs 1 TND = 1,90 zł). Nie ma ograniczeń w wymianie dewiz na walutę miejscową. Nie wydane dinary można wymienić przy wylocie na dewizy po okazaniu karty pokładowej i dowodu wymiany dewiz na dinary. Zabroniony jest wywóz waluty tunezyjskiej. Dozwolony jest wwóz: 400 szt. papierosów lub cygar, 2 l alkoholu poniżej 25% , 1 litr powyżej 25%, dwóch aparatów fotograficznych i 20 filmów, jednej kamery filmowej i 20 kaset. Ze względu na fakt, iż przepisy tunezyjskie są różnie interpretowane przez urzędników celnych, sugerujemy deklarowanie wwozu  sprzętu fotograficznego (aparatów fotograficznych, kamer, filmów, płyt czy kaset video).

PRZEPISY PRAWNE
Za posiadanie nawet minimalnej ilości narkotyków lub ich używanie grożą kary wieloletniego więzienia.

MELDUNEK
Istnieje obowiązek meldunkowy. Przy pobytach w hotelach następuje to automatycznie. W innych sytuacjach obowiązek ten ciąży na osobie zapraszającej.

UBEZPIECZENIE
Obowiązkowe jest ubezpieczenie zdrowotne. Należy mieć na uwadze, iż firmy ubezpieczeniowe czasami kwestionują zasadność kosztów leczenia. W takim przypadku szpital może zażądać od hospitalizowanego gotówki. Obowiązuje zielona karta.

SZCZEPIENIA, SŁUŻBA ZDROWIA
W Tunezji nie występuje zagrożenie epidemiologiczne, nie ma więc obowiązku szczepień przedwyjazdowych. Wskazane są jednak szczepienia przeciw polio i tężcowi. Przy wwozie zwierząt wymagane są bezwzględnie weterynaryjne certyfikaty zdrowia i szczepień. Należy się również zaopatrzyć w lekarstwa na wypadek ewentualnych dolegliwości przewodu pokarmowego związanych ze zmianą diety i wody. Aby zmniejszyć ryzyko wystąpienia tego rodzaju dolegliwości, podczas pobytu w Tunezji trzeba pić wodę butelkowaną oraz stołować się w restauracjach co najmniej średniej kategorii. Turyści powinni pić wyłącznie wodę przegotowaną bądź mineralną, a owoce i warzywa starannie myć i obierać przed spożyciem. Wizyta u lekarza kosztuje 30-50 TND. Doba w szpitalu publicznym kosztuje 30-50 TND, a w prywatnym, z uwzględnieniem ewentualnych kosztów leczenia, od 200 TND. Koszty leczenia są wysokie. Jakość usług medycznych w publicznej służbie zdrowia jest satysfakcjonująca, chociaż standard szpitali jest niewysoki. O wiele wyższy standard i jakość usług medycznych można uzyskać w prywatnych szpitalach.  W przypadku lżejszych chorób wskazane jest, zwłaszcza w dużych miastach, korzystanie z porad farmaceutów. Apteki reprezentują tu wysoki standard i dysponują dosyć szeroką gamą leków zachodnioeuropejskich.

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW
Respektowane jest polskie prawo jazdy. Na drogach należy zachować szczególną ostrożność, gdyż Tunezyjczycy swobodnie traktują przepisy ruchu drogowego, a stan techniczny pojazdów nie zawsze jest dobry. Dosyć często zdarza się jazda na czerwonym świetle i wymuszanie pierwszeństwa. Szczególną uwagę należy zwracać na pieszych, gdyż zasada przechodzenia na pasach jest traktowana bardzo swobodnie. Zwyczajem jest raczej przekraczanie jezdni wszędzie tam, gdzie pasów nie ma.
Nie ma problemu z przyjazdem do Tunezji własnym samochodem. Należy jednak sprawdzić posiadane ubezpieczenie. Wielokrotnie zdarza się, że - mimo uwzględnienia na polisie tego państwa - polskie agencje ubezpieczeniowe wymagają dodatkowego (niewielkiego) dodatkowego ubezpieczenia samochodu. W Tunezji obowiązują ogólne (europejskie) zasady odpowiedzialności sprawcy stłuczki czy wypadku. Wypożyczenie samochodu następuje na podstawie okazanego paszportu, prawa jazdy i wypełnionego na miejscu formularza. Koszt w zależności od regionu i pory roku waha się w granicach 35-50 TND za dzień. Niektóre agencje wymagają wpłaty kaucji w wysokości ok. 1000 TND.

BEZPIECZEŃSTWO
14 stycznia 2011 r. w wyniku tzw. "rewolucji kaktusowej" doszło do ustąpienia dotychczasowego prezydenta Ben Alego. W wyniku tej transformacji politycznej wprowadzono stan wyjątkowy, czego przejawem w dużych miastach (szczególnie w Tunisie) są liczne patrole wojskowe, ochrona przez uzbrojonych żołnierzy ważnych gmachów państwowych, centrów handlowych, głównych arterii i ulic. W dniu 15 lutego 2011 r. zniesiono godzinę policyjną. Ocenia się, że w nadmorskich kurortach turystycznych ustały zagrożenia uzasadniające wcześniejsze ostrzeżenia przed wyjazdami. Zaleca się jednakże unikania zbędnych podróży do większych miast oraz eskapad w centralne i południowe regiony Tunezji nie tylko ze względu na niestabilną sytuację samego państwa, ale także z uwagi na napływ uchodźców z Libii i występującej klęski humanitarnej. Na terenie całego kraju należy unikać demonstracji i tłumnych zgromadzeń. Stale wskazane jest zachowanie szczególnej ostrożności nie tylko ze względu na dynamicznie ewoluującą sytuację polityczną, ale także z uwagi na rosnące zagrożenie drobną przestępczością, głównie kradzieżami. W razie wystąpienia niebezpieczeństwa należy pozostawać na obszarze ośrodków hotelowych oraz bezwzględnie stosować się do zaleceń sił porządkowych i przedstawicieli biur podróży. Takie postępowanie umożliwi normalne funkcjonowanie życia turystycznego.

Wszystkich Polaków udających się do Tunezji zachęcamy do rejestracji swojego wyjazdu na stronie internetowej http://www.e-konsulat.gov.pl/Default.aspx. Zgłoszenie wyjazdu dotyczy osób planujących wyjazd zagraniczny w trybie indywidualnym, a jego celem - umożliwienie placówce dyplomatycznej kontaktu z obywatelami polskimi w przypadku wystąpienia różnego rodzaju sytuacji kryzysowych (np. konieczności ewakuacji w związku z klęską żywiołową czy kryzysem politycznym).

Tunezję odwiedza co roku ok. 200 tys. polskich turystów. W rejonach turystycznych obserwuje się przestępczość pospolitą, głównie kradzieże kieszonkowe (zwłaszcza na bazarach, placach, a także w środkach komunikacji publicznej). Należy zatem unikać zatłoczonych miejsc, nie nosić przy sobie dokumentów (wystarczy kopia paszportu) ani dużych sum pieniędzy. W przypadku utraty  (kradzieży, zagubienia) dokumentów należy ten fakt zgłosić na policję i poprosić o wydanie stosownego zaświadczenia. Ambasada wystawia w takich przypadkach paszporty tymczasowe (na powrót do kraju), nie wydaje dowodów osobistych, ale informuje urzędy w Polsce o ich utracie. W obu przypadkach (utraty paszportu i dowodu osobistego) należy osobiście zgłosić się do placówki w Tunisie.

PODRÓŻOWANIE PO KRAJU
Przed podjęciem decyzji o odbyciu indywidualnej podróży po Tunezji, sugerujemy wnikliwe zapoznawanie się z informacją nt. bezpieczeństwa (powyżej) oraz z aktualizowanymi na bieżąco komunikatami na stronie polskiego MSZ.

Nie ma formalnych ograniczeń odnośnie swobodnego podróżowania po kraju. W obecnej sytuacji politycznej, sugeruje się nie podejmowanie decyzji o indywidualnych wyjazdach do centralnych i południowych regionów kraju, zwłaszcza na Saharę. Na wycieczki szlakami górskimi lub pustynnymi należy udawać się grupowo, z licencjonowanym przewodnikiem pracującym dla uznanego, lokalnego biura podróży. Przed wycieczką należy sprawdzić zawarty w proponowanym kontrakcie zakres odpowiedzialności agencji turystycznej za oferowane usługi. Każdy taki wyjazd należy uprzednio zgłosić rezydentom polskich biur podróży lub w recepcji hotelu.

Istnieją dosyć dobre połączenia kolejowe między większymi miastami. Na północy kraju, gdzie sieć kolejowa jest mniej rozwinięta, rozbudowana jest sieć połączeń autobusowych linii SNTRI. Autobusy te mają klimatyzację i dość wysoki standard. Można też podróżować taksówkami międzymiastowymi. Są to charakterystyczne samochody kombi  lub mini-vany w kolorze białym z czerwonym pasem. W dużych miastach Tunezji można korzystać ze środków komunikacji miejskiej (głównie autobusy, taksówki), niestety rzadko dopasowanej do rozkładu jazdy. Koszty przejazdu zależą od długości trasy (strefy) i wahają się od 0,350 do 0,720 TND za kilometr. Wynajem miejskiej taksówki jest bezpieczniejszy i stosunkowo tani. Istnieje możliwość kupna biletów tygodniowych.

Hotele nie ponoszą odpowiedzialności za rzeczy wartościowe pozostawione w pokojach (w tym dokumenty). W związku z częstymi kradzieżami, nawet w renomowanych hotelach, zaleca się korzystanie z sejfów (cena wynajmu wynosi 2-3 TND za dobę).

Z roku na rok powiększa się w Tunezji sieć autostrad. W 2008 roku oddano do użytku kolejny odcinek autostrady z Sousse do Sfax,  a w planie jest budowa następnego, aż do granicy z Libią. Umożliwi to podróż autostradą z Tunisu wzdłuż całego wschodniego wybrzeża.

Dozwolona prędkość na autostradach to 110 km/h, drogach szybkiego ruchu: 90 km/h, w miastach:  50 km/h.

RELIGIA, OBYCZAJE
Tunezja jest krajem muzułmańskim i choć spożywanie alkoholu nie jest zabronione, nie należy tego czynić w miejscach publicznych i w lokalach gastronomicznych nie mających licencji na jego sprzedaż. W czasie świętego miesiąca ramadan należy również w ciągu dnia unikać spożywania pokarmów i picia napojów oraz palenia papierosów na ulicach, gdyż może to spowodować nieprzychylne reakcje ze strony Tunezyjczyków. Odradza się noszenia przez kobiety zbyt swobodnych ubiorów w miejscach publicznych, np. na bazarach, w pobliżu meczetów czy w miejscowościach rzadko odwiedzanych przez turystów. Należy również wziąć pod uwagę, że podczas ramadanu administracja, handel i transport funkcjonują w zwolnionym tempie i w ograniczonym zakresie. W czasie pierwszego posiłku w ciągu dnia, zaraz po zachodzie słońca, ulice zupełnie pustoszeją. Ruch pieszy i kołowy zaczyna nasilać się ok. 20.00-21.00 i trwa do późnych godzin nocnych.

ŚWIĘTA
Święta państwowe: 1 stycznia - Nowy Rok, 20 marca - Święto Niepodległości, 21 marca - Święto Młodzieży, 9 kwietnia - Święto Męczenników, 1 maja - Święto Pracy, 25 lipca - Święto Republiki, 13 sierpnia - Święto Kobiet. W Tunezji obchodzone są dodatkowo święta religijne: święto ofiarowania baranka i święto z okazji zakończenia ramadanu. Są to święta dwudniowe, ruchome. Dniem ustawowo wolnym od pracy jest w Tunezji niedziela. Zazwyczaj w niedziele i święta supermarkety, państwowe sklepy i restauracje otwarte są jak w dzień powszedni, natomiast zamknięte są wszystkie urzędy. W przypadku święta z okazji zakończenia ramadanu termin jego rozpoczęcia ogłaszany jest w przeddzień wieczorem. W czasie świąt religijnych, szczególnie pierwszego dnia, zamknięte są wszystkie sklepy, restauracje i urzędy. Inne święta religijne, też ruchome, to muzułmański Nowy Rok, ogłaszany w przeddzień oraz dzień urodzin proroka Mahometa. Święta te nie są jednak obchodzone tak uroczyście i zazwyczaj placówki usługowo-handlowe są wówczas otwarte.

PRZYDATNE INFORMACJE:

Najczęściej praktykowaną formą płatności jest gotówka lub czek. W zasadzie nie ma możliwości zapłaty w walutach obcych, w tym w euro lub dolarach, natomiast waluty te można wymienić bez problemu na lotniskach, w bankach i w hotelach. Międzynarodowymi kartami kredytowymi VISA, MasterCard czy Maestro można płacić w dużych centrach handlowych i w wielu restauracjach. W większych miastach znajdują się bankomaty.
Turyści praktycznie nie mają możliwości uzyskania zwrotu podatku VAT. Wyjątek stanowią zakupy dokonywane w sklepach narodowego biura rzemiosła (Artisanat), w których po uprzedzeniu, że zakupiony towar przeznaczony jest na wywóz za granicę, odliczany jest podatek VAT.
 W miejscowościach turystycznych można się porozumieć w języku francuskim, angielskim, włoskim i niemieckim, a nawet, w ograniczonym zakresie, w języku polskim - szczególnie w kwestiach dotyczących handlu i usług turystycznych.
W lipcu i sierpniu oraz w czasie ramadanu urzędy pracują do godziny 14.00. W ramadanie sklepy otwarte są do godziny 15.00- 16.00; zamknięte są w ciągu dnia restauracje i kawiarnie poza hotelowymi (wyższych kategorii) i nielicznymi miejskimi dla osób nie obchodzących ramadanu. Kawiarnie i restauracje otwierane są wieczorem ok. 20.00 - 21.00 (godziny ich otwarcia uzależnione są od zachodu słońca).
W zwykłe dni sklepy otwarte są zazwyczaj do godziny 19.00 (z wyjątkiem dużych sklepów, które są czynne dłużej). W sezonie turystycznym w miejscowościach turystycznych sklepy pracują dłużej, nawet do godziny 24.00.
 Urzędy pracują od poniedziałku do czwartku w godzinach 8.30-13.00 i 15.00-17.30, w piątki od 8.30 do 13.00, a w soboty od 8.30 do 13.30.
Banki czynne są od poniedziałku do piątku w godzinach 8.00-16.00 z przerwą południową między 12.00 a 14.00. W weekendy  nie pracują.


TURCJA
(Republika Turcji)
Stolica: Ankara

Waluta: LIRA TURECKA (Turk Lirasi TL)
Szczegółowe informacje oraz wzory banknotów i ich zabezpieczenia są dostępne w języku angielskim w formacie PDF na stronie tureckiego Banku Centralnego
Język urzędowy: turecki
Inne języki: kurdyjski, arabski

WIZA,PRZEPISY WJAZDOWE
Od obywateli polskich wymagane są wizy uprawniające do wjazdu i pobytu na terenie Turcji. Nie ma możliwości wjazdu za okazaniem dowodu osobistego.
Od dnia 1 marca 2011 roku obywatelom polskim, posiadającym paszporty zwykłe, na przejściach granicznych Republiki Turcji jest wydawana wielokrotna wiza turecka uprawniająca do pobytu łącznie do 90 dni w ciągu 180 dni jej ważności (licząc od daty pierwszego wjazdu), w formie naklejki wklejonej do okazanego przy wjeździe do Turcji paszportu, za opłatą w wysokości 20 USD/15 EUR. W związku z powyższym obywatele polscy przy wjeździe do Turcji winni posiadać paszporty ważne na okres co najmniej 6 miesięcy od daty wjazdu.
Wydawane na przejściach granicznych obywatelom polskim wizy w formie naklejki są wyłącznie wizami turystycznymi. Obywatele polscy, którzy zamierzają przebywać w Turcji na pobyt dłuższy (powyżej 90 dni) w celach innych niż turystyczne np. podjęcia szkolenia, nauki, pracy, uczestniczenia w badaniach, wykonywania prac montażowo-serwisowych, połączenia się z rodziną, powinny otrzymać w Ambasadzie Republiki Turcji wizy odpowiednie do celu planowego pobytu.
Osoby przyjeżdżające indywidualnie mogą być poproszone o okazanie środków finansowych na czas pobytu, przy czym zależy to głównie od woli urzędnika. W przypadku samowolnego przedłużenia pobytu na podstawie wizy turystycznej należy liczyć się z karą pieniężną w wysokości zależnej od czasu przedłużenia pobytu, nie mniejszej jednak niż 100 USD, oraz z zakazem ponownego wjazdu do Turcji proporcjonalnie do okresu nielegalnego pobytu na jej terytorium. W skrajnych przypadkach, np. przedłużenia pobytu o kilka miesięcy, możliwa jest również deportacja (na koszt osoby deportowanej) oraz zakaz wjazdu do Turcji na czas nieokreślony.
Szczegółowe informacje na temat uzyskania wiz podane są na stronie internetowej: http://www.e-konsolosluk.net/

BEZPIECZEŃSTWO


Sztab Generalny Republiki Tureckiej poinformował, że w prowincjach Diyarbakır, Şırnak, Sıırt, Hakkari 15 stref (Küpeli Dağı, Cudi Dağı, Yazlıca Dağı Güneyi, Mehmet Yusuf ve Meydan Dağları, İncebel Dağları, Altın Dağlar, Çağlayan Pirinçeken, Buzul Dağı, Rejgar Dağı, Alandüz, İkiyaka Dağları, Baklaya Dağı, Karadağ/GedikTepe/Çimendağı, Kurşunlu/Dicle/Diyarbakır, Yassıdağ, Yazlıca Dağı Kuzeyi) pozostaje ogłoszonych zamkniętą strefą militarną w okresie od 3 października 2011 do 3 stycznia 2012,  do których zabroniony jest wjazd osób cywilnych.
Wobec stale napiętej - szczególnie we wschodniej części kraju - sytuacji politycznej, przypomina się turystom o możliwości wystąpienia na terenie Turcji zdarzeń takich jak zamachy bombowe, terrorystyczne, akty przemocy, itp., na które mogą przypadkowo być narażeni podróżujący Polacy.
Mając na uwadze zminimalizowania ryzyka uczestniczenia w takim wydarzeniu zalecamy zachowanie podstawowych i uniwersalnych zasad bezpieczeństwa podróżowania, takich jak:
unikanie zgromadzeń, miejsc zatłoczonych, które mogą być łatwym celem ataku bombowego czy terrorystycznego,
unikanie podróży do miejsc (szczególnie położonych we wschodniej Turcji), w których toczą się konflikty, demonstracje, itp.,
zachować rozsądek i środki ostrożności podczas korzystania z publicznych środków transportu i przebywania w miejscach publicznych (centra handlowe, targi, dworce autobusowe, itp.),

W związku z działaniami mafii narkotykowej kierowanej przez obywateli państw afrykańskich przestrzegamy aby unikać propozycji przewozu narkotyków lub przewozu bagażu przekazanego od innej osoby, który może zawierać ukryte narkotyki.
Ponadto:
unikanie samotnych podróży, zwłaszcza przez kobiety, realizować  podróż w grupie, najlepiej w znanym męskim towarzystwie, unikać autostopu jako środka transportu,
rezygnacja z zaproszeń na noclegi, do lokalu lub na poczęstunek przez osoby przypadkowo poznane, gdzie pod groźbą trzeba zapłacić słony rachunek za zamówiony alkohol i obsługą damską,
zachowywanie szacunku dla miejscowych zwyczajów, miejsc kultu religijnego,
zachowanie zasad skromnego ubioru, nie prowokującego zwłaszcza męskiej części społeczeństwa,
utrzymywanie kontaktu telefonicznego ze znajomymi i rodziną i informowanie ich o miejscu rozmowy i planach podróży na najbliższe dni,
stosowanie się do wskazówek miejscowej policji, żandarmerii i władz lokalnych w kwestii bezpieczeństwa, i organizatorów pobytów turystycznych.

PRZEPISY CELNE
Brak ograniczeń w przywozie środków płatniczych, przy czym większe sumy (ponad 5000 USD) należy zgłosić przy wjeździe, by - jeśli nie zostaną wydane - nie było problemu z ich wywozem. Ilość przywożonych artykułów (ubrania, żywność, sprzęt turystyczny, itp.) nie może wskazywać na ich inne przeznaczenie niż do celów osobistych. Nie wolno wywozić z Turcji przedmiotów o charakterze zabytkowym, historycznym - nawet najmniejszych wręcz kawałków starych rzeźb, płaskorzeźb itp.

PRZEPISY PRAWNE
W Turcji obowiązuje zakaz posiadania broni bez zezwolenia. Nie można też mieć noży o ostrzach dłuższych od palca serdecznego ani noży sprężynowych. Obowiązuje całkowity zakaz posiadania narkotyków, nawet na potrzeby własne. Zaleca się, by osoby, które pozostawiały samochód bez nadzoru, sprawdziły przed wyjazdem, czy nie ma śladów ingerencji (czy nie umieszczono w pojeździe narkotyków bez wiedzy właściciela pojazdu).
Na terenie Turcji znajduje się dużo wyraźnie oznakowanych obiektów wojskowych. Nie należy w ich pobliżu robić zdjęć, zatrzymywać się, rozbijać namiotu itp.

MELDUNEK
Nie ma obowiązku meldunkowego, wyjąwszy meldunek w hotelach. Nie należy zostawiać paszportu do dyspozycji hotelu na czas pobytu, a jedynie okazać go przy załatwianiu formalności meldunkowych, co może wiązać się z koniecznością opłacenia z góry całego okresu pobytu w hotelu.

UBEZPIECZENIE
Od turystów nie wymaga się ubezpieczenia osobowego. Wskazane jest wykupienie przed przyjazdem do Turcji ubezpieczenia, które pokrywałoby ewentualne wydatki z powodu choroby lub wypadku drogowego. Apeluje się do turystów, aby przy kupowaniu ubezpieczenia w ramach pakietu usług biura podróży należy zwracali uwagę na zakres ubezpieczenia, szczególnie zaś wyłączenia, za które ubezpieczyciel nie ponosi odpowiedzialności.

SZCZEPIENIA, SŁUŻBA ZDROWIA
Służba zdrowia jest w znacznym stopniu prywatna. Wizyta u lekarza (bez zabiegów) może kosztować od 100 USD wzwyż, dzień pobytu w szpitalu - od 500 USD. Zabiegi są bardzo drogie. Aby uniknąć problemów z płatnościami za leczenie szpitalne należy posiadać odpowiednie ubezpieczenia lub możliwość płatności kartą kredytową. Większe szpitale mają podpisane umowy z ubezpieczycielami i honorują polisy ubezpieczeniowe. W mniejszych miejscowościach należy liczyć się z koniecznością dokonania opłaty gotówką (trzeba wówczas wziąć fakturę za usługę i wystąpić o zwrot kosztów do ubezpieczyciela). Wyposażenie szpitali jest na dobrym poziomie.
Nie ma wymogu dokonywania szczepień, jednak zaleca się szczepienia przeciwko żółtaczce, gdyż w razie poważniejszych zabiegów medycznych (np. operacji) wymaga się okazania zaświadczenia o szczepieniu. Brak zagrożeń epidemiologicznych.

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW
Kierowcy zawodowi muszą posiadać wizę do pracy (szczególnie winni tego przestrzegać kierowcy autobusów turystycznych, busów i vanów przewożących ładunki). Osoby podróżujące do Turcji samochodem, którego nie są właścicielami, muszą mieć przy sobie notarialną zgodę właściciela pojazdu na jego użytkowanie, przetłumaczoną na język turecki przez tłumacza przysięgłego i zalegalizowaną przez Ambasadę Turcji w Warszawie. Wymagane jest ubezpieczenie OC dla pojazdu i zielona karta. Pojazdy wpisywane są do paszportu (podobnie sprzęt elektroniczny) oraz rejestrowane w systemie celnym. W razie kasacji pojazdu (lub urządzenia elektronicznego) należy wypisać go z paszportu w najbliższym urzędzie celnym na podstawie zaświadczenia z policji o zniszczeniu lub kradzieży.
Zagraniczny samochód może znajdować się na terytorium Turcji bez odprawy celnej do 6 m-cy, jednakże nie dłużej niż ważność zielonej karty. Przekroczenie terminu skutkuje natychmiastowym nałożeniem przy wywozie opłat i podatków w wysokości należnych opłat celnych.
Polskim prawem jazdy można się posługiwać bez ograniczeń czasowych. Jednakże osoby, które zamierzają przebywać w Turcji przez dłuższy czas, powinny mieć przy sobie potwierdzone przez miejscowego notariusza lub urząd konsularny RP tłumaczenie prawa jazdy. W razie utraty prawa jazdy należy zgłosić się na policję i uzyskać protokół kradzieży (lub zagubienia), który będzie stanowić podstawę do starania się po powrocie do Polski o nowe prawo jazdy. Na drogach należy zachować szczególną ostrożność, gdyż kierowcy tureccy nie przywiązują nadmiernej wagi do zasad ruchu drogo­wego. W razie wypadku należy pozostawić pojazd na miejscu zdarzenia do czasu przyjazdu policji.

PODRÓŻOWANIE PO KRAJU
Osoby podróżujące indywidualnie mogą korzystać z rozwiniętej sieci połączeń lotniczych, nielicznych połączeń kolejowych (www.tcdd.gov.tr), oraz bardzo popularnej komunikacji autobusowej. Ponadto na miejscu można wypożyczyć samochód. Uprzedza się, by nie korzystać z wypożyczalni ulicznych typu: 2, 3 samochody przy chodniku, biuro na stoliku. Najczęściej pojazdy te nie są w pełni sprawne i nie mają ważnych i kompletnych dokumentów. Przy wypożyczeniu właściciel żąda wpłacenia kaucji lub pozostawienia paszportu. Należy absolutnie unikać pozostawiania paszportu. W rejonach o charakterze typowo turystycznym nie ma problemu z noclegiem w stosunkowo tanich pensjonatach i hotelikach (ceny od 20 USD za nocleg od osoby). Brak rozwiniętej bazy turystycznej na wschodzie Turcji. Nie zaleca się podróżowania indywidualnie. Turyści nie powinni przyjmować w prezencie ani kupować wydawnictw (płyty, kasety, publikacje) w języku kurdyjskim, gdyż mimo oficjalnego uznania przez władze miejscowe języka kurdyjskiego za język mniejszości narodowej służby porządkowe mają negatywny stosunek do osób posiadających takie wydawnictwa (zatrzymanie, przeszukiwanie bagażu, składanie wyjaśnień). Podróżowanie autostopem nie jest popularną formą podróżowania, dlatego zalecamy wyjątkową ostrożność (szczególnie kobietom) przy korzystaniu z tego środka transportu.

RELIGIA, OBYCZAJE
Turcja jest krajem muzułmańskim, co wymaga od cudzoziemców przestrzegania określonych zachowań, szczególnie przy zwiedzaniu miejsc kultu religijnego (w meczetach należy przed wejściem zdjąć obuwie, kobiety nie mogą wchodzić z odkrytymi głowami i ramionami, w szortach). Również podczas podróżowania po wschodnich rejonach Turcji kobiety nie powinny mieć odsłoniętych nóg, ramion. Ewentualne pytania, np. o drogę, należy kierować (szczególnie mężczyźni) do mężczyzn. Nieznajomość języków obcych wśród ludności na prowincji może być przyczyną nieporozumień i potraktowania pytania jako próby zaczepki.

ŚWIĘTA
Ponieważ daty świąt muzułmańskich ustalane są według kalendarza muzułmańskiego (opartego na roku księżycowym), zmieniają się co roku. W święta zamknięte są urzędy publiczne, a większość  sklepów i punktów usługowych działa normalnie.

PRZYDATNE INFORMACJE:
Dni pracy urzędów: poniedziałki-piątki w godz. 9.00-17.00. Załatwianie jakichkolwiek formalności jest uciążliwe i długotrwałe. Należy liczyć się z żądaniem ponoszenia nie zawsze uzasadnionych opłat.
Szczególnie we wschodnich rejonach Turcji w okresie ramadanu restauracje są nieczynne aż do godziny iftar (zachód słońca), o której można zjeść pierwszy posiłek. Do tej godziny należy unikać jedzenia czegokolwiek i picia w miejscach publicznych (na ulicy, w parku itp.).
Możliwe jest uzyskanie zwrotu podatku VAT. Wniosek z załączonymi dowodami zakupu należy przesłać do Ministerstwa Finansów Republiki Turcji. Czas oczekiwania na zwrot jest bardzo długi.
Informacje na temat zabytków, muzeów itp. można znaleźć na oficjalnej stronie promocyjnej: http://www.goturkey.com/ . Są tam linki do stron z informacjami na temat połączeń autobusowych, hoteli, pensjonatów, restauracji, ośrodków wypoczynkowych, zabytków.

WŁOCHY
(Republika Włoska)
Stolica: Rzym
Waluta: euro (EUR)
Język urzędowy: włoski. Inne języki: niemiecki, francuski

UWAGA:
W związku ze stwierdzonymi na terenie Włoch przypadkami nieuczciwości miejscowych pracodawców, zatrudniających obywateli polskich przy sezonowym zbiorze owoców cytrusowych, Ministerstwo Spraw Zagranicznych przestrzega przed korzystaniem z usług nielegalnych pośredników, zamieszczających oferty pracy w polskiej prasie i na stronach internetowych. Zaleca się, aby wyjazd do pracy za granicą poprzedziła weryfikacja rzetelności oferty zatrudnienia. Odradza się zawieranie umów z niesprawdzonymi firmami lub nielegalnymi pośrednikami, zarówno polskimi, jak i włoskimi, oferującymi wyjazdy do pracy sezonowej lub pomoc w uzyskaniu zatrudnienia. Osoby, które skorzystają z takiej propozycji powinny się liczyć z możliwością wystąpienia problemów z otrzymaniem umówionej zapłaty oraz uzyskaniem innych, niezbędnych świadczeń pracowniczych. Wysoce ryzykowny jest również samodzielny przyjazd do Włoch w celu podjęcia pracy, bez dokładnego zapoznania się z zasadami i warunkami zatrudnienia, wcześniejszego uzgodnienia sprawy z przyszłym pracodawcą, znajomości przynajmniej podstaw języka włoskiego oraz bez finansowego zabezpieczenia umożliwiającego pokrycie kosztów powrotu do kraju w przypadku nie znalezienia pracy. Osoby, które uzyskają zatrudnienie winny zawrzeć umowę o pracę na piśmie.

PRZEPISY WJAZDOWE
Obywatele polscy korzystają z prawa do swobodnego przepływu osób w ramach Unii Europejskiej/Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Dokumentem podróży uprawniającym do bezwizowego wjazdu i pobytu (niezależnie od jego celu) na terytorium Republiki Włoskiej do 90 dni jest paszport bądź dowód osobisty. Prawo swobodnego przemieszczania się i pobytu otrzymuje też członek rodziny obywatela UE, niezależnie od jego przynależności państwowej. Ograniczenia swobodnego przemieszczania się i pobytu mogą mieć miejsce jedynie w przypadkach zagrażających polityce bezpieczeństwa państwa i zdrowiu publicznemu.

PRZEPISY CELNE
Nie ma ograniczeń przy wwozie i wywozie pieniędzy. Jednakże zgodnie z przepisami unijnymi, podróżni wjeżdżający lub wyjeżdżający z terytorium Włoch są zobowiązani do zgłaszania organom celnym posiadanej przy sobie gotówki w kwocie równej lub wyższej niż 10.000 EUR (także jej ekwiwalentu w innych walutach lub łatwo zbywalnych aktywach, np. akcjach, obligacjach, czekach podróżnych, itp.). 
Zwierzęta domowe towarzyszące właścicielom w podróży do państw Unii Europejskiej muszą mieć paszporty, co jest wymogiem prawa unijnego. Do wyrobienia paszportu z emblematami UE potrzebne są dokumenty zawierające dane właściciela oraz informacje na temat zwierzęcia. Niezbędne jest także przedstawienie zaświadczenia o szczepieniach zwierzęcia i przebytych chorobach. Zwierzę musi mieć identyfikator w postaci elektronicznego chipu, którego numer i miejsce umieszczenia będą odnotowane w paszporcie. Paszporty wydają lecznice weterynaryjne, których spis znajduje się na stronie internetowej Krajowej Izby Lekarsko-Weterynaryjnej. Identyczne zasady obowiązują w podróżach z psami i kotami do sąsiednich państw nie należących do UE, ale mających te same standardy ochrony przed wścieklizną, tzn. do Watykanu i San Marino.

PRZEPISY PRAWNE
Przestępstwa narkotykowe zagrożone są we Włoszech karą pozbawienia wolności w  wymiarze od roku do 22 lat oraz karą pieniężną. Nielegalny wwóz na terytorium Włoch papierosów produkcji zagranicznej jest zagrożony grzywną oraz karą pozbawienia wolności w wymiarze od dwóch do pięciu lat. Karane jest kupowanie sprzedawanych na ulicach podrabianych artykułów znanych marek światowych (nawet do 3000 euro).

MELDUNEK
Istnieje obowiązek meldunkowy, ale dopełnić go powinien obywatel włoski zapraszający cudzoziemca. Musi on w ciągu 48 godzin zgłosić na miejscowej policji pobyt cudzoziemca i podać dokładny adres. W przypadku pobytu w ośrodkach turystycznych obowiązku dopełnia jego administracja.

SZCZEPIENIA, SŁUŻBA ZDROWIA
We Włoszech nie ma zagrożeń sanitarno-epidemiologicznych. Nie są wymagane szczepienia. Osoby płacące składki na NFZ mają prawo do opieki medycznej w ramach ubezpieczenia. Udając się do lekarza, należy przedstawić dokument potwierdzający ubezpieczenie, tzn. Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ). EKUZ uprawnia tylko do korzystania z podstawowych usług medycznych, dlatego wyjeżdżającym za granicę zaleca się wykupienie dodatkowych ubezpieczeń prywatnych, które w razie konieczności pokryją koszty leczenia w szerszym zakresie, jak również koszty opieki medycznej w prywatnych szpitalach i klinikach. Jeśli lekarz zleci badania specjalistyczne, pobierana jest zryczałtowana opłata, ustalana przez władze każdego regionu. W nagłych przypadkach i w dni wolne od pracy można zgłaszać się do przyszpitalnych ambulatoriów. Jeśli lekarz stwierdzi, że sytuacja wymagała pilnej interwencji, świadczenie jest bezpłatne. W niektórych miejscowościach znajdują się specjalne ośrodki zdrowia dla turystów (Servizio di guardia turistica, Servizio di guardia medica estiva). Opłaty za świadczenia zdrowotne: wizyta u lekarza - do 36 EUR (za poradę lub badanie). Leczenie szpitalne jest bezpłatne, chyba że pacjent wybierze salę o podwyższonym standardzie. Za niektóre leki na receptę trzeba zapłacić wyłącznie niewielką opłatę ryczałtową (do 3,10 EUR), za pozostałe trzeba zapłacić pełną lub częściową cenę (na pełną odpłatność wskazuje słowo „ticket” na rachunku). Zniżki lub całkowite zwolnienie z opłat przysługują m.in. niepełnosprawnym, dzieciom do lat 6, niewidomym i głuchoniemym, przewlekle chorym oraz kobietom w ciąży. Do wystawienia recepty objętej refundacją uprawniony jest lekarz praktykujący w państwowej służbie zdrowia. Osoby nieubezpieczone w Polsce powinny przed wyjazdem wykupić ubezpieczenie turystyczne w wybranym towarzystwie ubezpieczeniowym.

INFORMACJE DLA KIEROWCÓW
Kierowcy pojazdów mechanicznych mogą prowadzić samochody na terenie Włoch na podstawie ważnego polskiego prawa jazdy oraz polskiego świadectwa kwalifikacji (kierowcy zawodowi). Przy stałym pobycie przekraczającym okres 1 roku nie jest już wymagana wymiana prawa jazdy na włoskie. Osoby posiadające polskie prawa jazdy mogą jednak na własne życzenie dokonać wymiany dokumentu na włoski.  Wymiana taka nie wiąże się z koniecznością ponownego zdawania egzaminów. Zgodnie z włoskim kodeksem drogowym, kierowcy pojazdów zarejestrowanych za granicą są zobowiązani do natychmiastowego opłacenia mandatów nałożonych przez kompetentne służby za wykroczenia popełnione w ruchu drogowym. W przypadku niemożności wniesienia opłaty z jakichkolwiek przyczyn, samochód musi być pozostawiony na parkingu depozytowym, wyznaczonym przez nakładające karę służby. Kierowca jest w takim przypadku zobowiązany do pokrycia kosztów postoju pojazdu na parkingu. Mandat przyjęty i zapłacony jest równoznaczny z przyznaniem się do wykroczenia drogowego i powoduje brak możliwości odwołania się do wyższej instancji. W przypadku niesłusznego mandatu należy przyjąć mandat i złożyć kaucję na wymierzoną karę, a następnie złożyć odwołanie do Prefekta lub do Sędziego Pokoju nie później niż w ciągu 60 dni od daty wystawienia mandatu. Maksymalny limit dopuszczalnego stężenia alkoholu we krwi wynosi 0,5 promila. Wydane w 2009 r. przepisy zaostrzyły sankcje za prowadzenie pojazdów pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. W zależności od stwierdzonego stężenia alkoholu, przepisy przewidują różne sankcje od grzywny do aresztu, a nawet konfiskaty samochodu. Za niektóre wykroczenia, jak znaczne przekroczenie prędkości, prowadzenie pod wpływem alkoholu i środków odurzających, zawracanie na autostradzie lub przed wjazdem na autostradę, oprócz kary pieniężnej grozi również zawieszenie ważności prawa jazdy na okres do trzech miesięcy. Po upływie terminu nałożonej kary, dokument można odebrać osobiście we właściwej miejscowo Prefekturze, lub jest on odsyłany do Konsulatu, który przekazuje go do Wydziału Komunikacji Urzędu Miasta lub Starostwa, które je wystawiło.
Szczegółowe informacje dla kierowców zawodowych znajdują się na stronie internetowej Konsulatu Generalnego RP w Mediolanie: http://www.milano.polemb.net/?document=282

PODRÓŻOWANIE PO KRAJU
Nie ma ograniczeń. Autostrady są płatne.

BEZPIECZEŃSTWO
Turyści narażeni są we Włoszech przede wszystkim na kradzieże (dokumenty, pieniądze) oraz włamania i kradzieże samochodów. Z uwagi na przypadki nielegalnego i oszukańczego pośrednictwa pracy, zaleca się wzmożoną ostrożność wobec ogłoszeń dotyczących ofert pracy we Włoszech.

PRZYDATNE INFORMACJE:
W razie wypadku lub innego zdarzenia wymagającego interwencji należy powiadomić policję (tel. 113),  karabinierów (tel. 112), straż pożarną (tel.115).  Wprowadzany jest także uniwersalny numer pomocy - tel. 112, pod który będzie można dzwonić w każdej sprawie. Połączenia są bezpłatne.
Kradzież należy bezzwłocznie zgłosić w najbliższym komisariacie policji lub karabinierów. Protokół będzie potrzebny do uzyskania odszkodowania od towarzystwa ubezpieczeniowego. Jak najszybciej należy zastrzec zgubione lub skradzione karty płatnicze i kredytowe. W razie utraty paszportu lub innego dokumentu należy zgłosić to policji i jak najszybciej skontaktować się z polską placówką.

źródło: www.poradnik.poland.gov.pl